અધૂરપની ગ્રંથિ

કોઈ કામ પૂરું ન થયું હોય ત્યારે મગજમાં એક વિચિત્ર ખંજવાળ ચાલ્યા કરે છે. મનોવિજ્ઞાનમાં આ શબ્દ કોઈ પ્રખ્યાત પુસ્તકમાંથી સીધો નથી આવ્યો. કોઈ એક લેખકે આ નામ સિક્કાની જેમ ચલણમાં મૂક્યું નથી. પણ વિચાર માણસના જૂના સ્વભાવ સાથે જોડાયેલો છે. માણસ જ્યારે પોતાનું અસ્તિત્વ, સંબંધ કે કારકિર્દી અધૂરી માની લે છે, ત્યારે એના વર્તનમાં એક કાયમી અસંતોષ ઘર કરી જાય છે. આ અધૂરપની ગ્રંથિ છે.

આપણે આખી જિંદગી પૂર્ણાહુતિ શોધતા ફરીએ છીએ. અધૂરી વાત, અધૂરી ડિગ્રી કે ન બનેલું ઘર આપણને શાંતિથી બેસવા દેતા નથી. મન હંમેશાં એ ખૂટતા ટુકડા પાછળ ભાગે છે જે કદાચ ક્યારેય મળવાનો જ નહોતો. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાની દરેક નિષ્ફળતા કે મૂંઝવણ પાછળ આ અધૂરા રહી ગયેલા ભાગને જવાબદાર માને, ત્યારે એ વર્તમાનને માણવાનું ચૂકી જાય છે. તે પોતાના અધૂરાપણાને જ પોતાની ઓળખ બનાવી લે છે.

આ ગ્રંથિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ આપણા સંયુક્ત કુટુંબમાં જોવા મળે છે. ઘરમાં મોટો દીકરો હોય જેણે પરિવાર ખાતર ભણવાનું વહેલું છોડીને દુકાન સંભાળી લીધી હોય. વર્ષો પછી નાનો ભાઈ એન્જિનિયર બનીને શહેરમાં સ્થાયી થાય. હવે મોટા ભાઈ પાસે પૈસા છે, પ્રતિષ્ઠા છે અને પરિવારમાં મોભાનું સ્થાન છે. છતાં દરેક પારિવારિક બેઠકમાં એનો એક જ કચવાટ બહાર આવે: 'મને ભણવા ન મળ્યું એટલે હું પાછળ રહી ગયો.' આખી જિંદગી એ એક અધૂરા પાનાને જ પંપાળ્યા કરે છે.

પરિણામ એ આવે છે કે સંયુક્ત કુટુંબના નિર્ણયોમાં એનો આ અહમ આડો આવે છે. નાના ભાઈના સાચા સૂચનને પણ એ માત્ર પોતાની જૂની અધૂરપના ચશ્માથી જુએ છે. અધૂરા રહી ગયેલા સપનાનો ભાર આખો પરિવાર વર્ષો સુધી વેંઢારતો રહે છે. જીવન ક્યારેય પૂરેપૂરું ગોઠવાયેલું હોતું નથી. જે માણસ ખૂટતી ઈંટો ગણવામાં જ જિંદગી કાઢી નાખે છે, એ ચણાયેલી આખી હવેલી ક્યારેય જોઈ શકતો નથી.

અધૂરપ સ્વીકારો નહીં તો એ ગ્રંથિ બની જાય છે, અને ગ્રંથિ માણસને આખી જિંદગી ભોગવટો જ કરાવે છે.