ઇમોજી મોડેલ

કોઈ ગંભીર વાતને એક પીળા ચહેરા પાછળ છુપાવી દેવી સહેલી છે. શબ્દો જોખમી હોય છે, પણ નાનકડું ચિત્ર સલામત લાગે છે. આજના ડિજિટલ યુગમાં માણસોએ લાગણીઓને ટૂંકાવીને સંકેતો બનાવી દીધી છે. ઇમોજી મોડેલનો સાદો અર્થ એ છે કે જટિલ, કડવી કે અણગમતી વાસ્તવિકતાને સીધા શબ્દોમાં કહેવાને બદલે સાંકેતિક સરળતામાં ઢાંકી દેવી. આપણે સામેવાળાની અસલી પ્રતિક્રિયા જાણવા માંગતા નથી, માત્ર વાત પતાવી દેવા માંગીએ છીએ.

આ વિચાર કોઈ એક ચોક્કસ મનોવૈજ્ઞાનિક કે પુસ્તકમાંથી આવ્યો નથી. સમકાલીન કોર્પોરેટ અને સંચાર સાહિત્યમાં ડિજિટલ વાતચીતની અધૂરપ ચર્ચાય છે, ત્યાં આ વાત બંધબેસે છે. ટેકનોલોજીએ આપણને ઝડપ આપી, પણ સંવાદની ઊંડાઈ છીનવી લીધી. એક અંગૂઠો ઊંચો બતાવી દેવાથી સંમતિ નથી બની જતી. પણ માણસ આળસુ છે. તે વિચારવાનો અને સ્પષ્ટ બોલવાનો શ્રમ ટાળવા માંગે છે.

આ મોડેલ કામકાજમાં એક વિચિત્ર ભ્રમ પેદા કરે છે. બોસને લાગે છે કે ટીમ ઉત્સાહમાં છે, કારણ કે મેસેજ નીચે દસ તાળીઓ કે હસતા ચહેરા પોસ્ટ થયા છે. વાસ્તવમાં કોઈને પ્રોજેક્ટની દિશા સમજાઈ નથી. ભય, અસહમતિ કે હતાશા જેવા અસલી ભાવો આ રંગીન કાર્ટૂન પાછળ દબાઈ જાય છે. સંસ્થા ધીમે ધીમે અંદરથી મૂંગી થતી જાય છે. ઉપરથી બધું હસતું દેખાય છે અને અંદરથી પ્રોજેક્ટ સડી રહ્યો હોય છે.

બેંગલુરુ કે અમદાવાદની કોઈ નવી આઇટી ઓફિસનો સ્લેક કે વ્હોટ્સએપ ગ્રૂપ જુઓ. રવિવારે સાંજે ફાઉન્ડર મેસેજ નાખે છે કે આવતીકાલે સવારે ૦૮:૦૦ વાગ્યે ક્લાયન્ટ પ્રેઝન્ટેશન છે. નીચે કર્મચારીઓ નમસ્તે, રોકેટ અને થમ્બ્સ-અપના ચિહ્નો મૂકી દે છે. સ્ક્રીન પર ઉત્સાહ છલકાય છે, પણ ટેબલ પાછળ બેઠેલો એન્જિનિયર મનોમન ગાળો આપી રહ્યો છે. કોઈ સીધું કહેવાની હિંમત નથી કરતું કે આ સમય અયોગ્ય છે. પીળા ચહેરાએ વિરોધની ભાષા જ મારી નાખી છે.

જ્યાં શબ્દો મરી જાય છે, ત્યાં ઇમોજી જન્મ લે છે.