શોધ-આધારિત આયોજન

પરંપરાગત આયોજન એ અહંકારનું બીજું નામ છે. મોટાભાગના લોકો ભવિષ્ય વિશે કાગળ પર ગુલાબી ચિત્રો દોરે છે. તેઓ માની લે છે કે જે ધાર્યું છે તે જ થશે. વાસ્તવિકતામાં અનિશ્ચિતતા હોય છે. જ્યારે તમે અજાણ્યા ક્ષેત્રમાં પગ મૂકો છો, ત્યારે જૂના નિયમો નકામા સાબિત થાય છે. શોધ-આધારિત આયોજન કહે છે કે પ્લાનિંગ પરિણામોની આગાહી કરવા માટે નથી, પણ સત્યને ઉજાગર કરવા માટે છે. આ પદ્ધતિ સ્વીકારે છે કે આપણને બધી ખબર નથી.

આ વિચાર ૧૯૯૫માં હાર્વર્ડ બિઝનેસ રિવ્યુના એક લેખમાં રીટા ગુન્થર મેકગ્રા અને ઇયાન સી. મેકમિલને રજૂ કર્યો હતો. તેમનો તર્ક સીધો હતો: અનિશ્ચિત પ્રોજેક્ટ્સમાં શરૂઆતથી આંધળું રોકાણ ન કરો. યોજનાને પથ્થરની લકીર માનવાને બદલે તેને પ્રયોગ સમજો. દરેક તબક્કે નવી માહિતી મળે તેમ તમારા અનુમાનો તપાસો. ખર્ચ આખા પ્રોજેક્ટ માટે એકસાથે ન કરો, પણ ચોક્કસ સીમાચિહ્નો સિદ્ધ થાય ત્યારે જ આગળનું નાણું છૂટું કરો. સિલિકોન વેલીના સ્ટાર્ટઅપ કલ્ચરનો આ મૂળ પાયો છે.

આ મોડેલ તમને નાણાકીય આત્મહત્યાથી બચાવે છે. સામાન્ય બિઝનેસમેન પોતાના પ્રથમ વિચારને આખરી માનીને આખી મૂડી હોમી દે છે. પછી જ્યારે બજાર નનૈયો ભણે, ત્યારે હાથ ઘસવાનો વારો આવે છે. આયોજન એવું હોવું જોઈએ જે નવું જ્ઞાન મળતાં પોતાની જાતને બદલી શકે. ભૂલ સ્વીકારવાની ઝડપ જેટલી વધુ, નુકસાનની માત્રા તેટલી ઓછી.

અમદાવાદ કે સુરતના રિયલ એસ્ટેટ માર્કેટમાં આ રોજ જોવા મળે છે. એક બિલ્ડર જમીન લઈને તરત જ ૫૦૦ લક્ઝરી ફ્લેટની જાહેરાત કરી દે છે. કરોડો રૂપિયાના સેમ્પલ હાઉસ અને હોર્ડિંગ્સ લાગી જાય છે. પણ જો તે સ્માર્ટ હોય, તો પહેલા ફક્ત ૫૦ ફ્લેટનું એક નાનું ટાવર પ્લાન કરશે. માટીનું ટેસ્ટિંગ થશે, લોકલ ગ્રાહકોની ખરીદશક્તિ ચકાસાશે અને બ્રોકરોના પ્રતિભાવ મપાશે. જ્યારે પ્રથમ ટાવરના અનુમાનો સાચા પડે, ત્યારે જ બીજા ટાવરમાં પૈસા રેડાય. આને કહેવાય વાસ્તવિકતાના આધારે ડગલાં ભરવા.

નકશો સાચો છે કે ખોટો તે રસ્તા પર ચાલ્યા વગર ખબર પડતી નથી; બધી મૂડી પહેલા વળાંકે જ ખર્ચી ન નંખાય.