ડાયરેક્ટ-ધેન-ડ્રિલ પદ્ધતિ

કોઈપણ નવી આવડત શીખવાનો જૂનો માર્ગ બોરિંગ અને બિનઅસરકારક છે. મોટાભાગના લોકો પહેલા મહિનાઓ સુધી થીયરી ગોખે છે. વ્યાકરણના નિયમો યાદ રાખે છે અને પુસ્તકો વાંચે છે. મેદાનમાં ઊતરવાની હિંમત કોઈ કરતું નથી. સ્કોટ યંગે ૨૦૧૯માં પોતાના પુસ્તક 'અલ્ટ્રાલર્નિંગ'માં એક સીધો અને આક્રમક રસ્તો બતાવ્યો: ડાયરેક્ટ-ધેન-ડ્રિલ. સીધા અસલ કામમાં કૂદી પડો, જ્યાં અટકો તે ભાગને અલગ તારવીને ઘસો, અને પાછા મેદાનમાં ઊતરી જાઓ. આ ત્રણ પગલાંની સરળ પણ અચૂક રણનીતિ છે.

આ અભિગમ રમતના મેદાન જેવો છે. ધારો કે તમારે ટેનિસ શીખવું છે. તમે ટેનિસના નિયમો વાંચીને બેસી નથી રહેતા. તમે સીધા રેકેટ પકડીને કોર્ટ પર જાઓ છો. રમતી વખતે સમજાય છે કે તમારો બેકહેન્ડ શોટ નબળો છે. હવે આખી રમત બંધ કરીને માત્ર તે એક નબળા શોટની સો વખત સઘન પ્રેક્ટિસ કરો. એ શોટ સુધરી જાય એટલે પાછા અસલ મેચમાં પ્રવેશી જાઓ. ડાયરેક્ટ પ્રેક્ટિસ તમને તમારી ખરી ખામી બતાવે છે, અને ડ્રિલ તે ખામીને જડમૂળથી દૂર કરે છે.

આપણે ત્યાં શિક્ષણમાં આનું ઊંધું ચાલે છે. કોટા કે અમદાવાદના ટ્યુશન ક્લાસિસમાં બેઠેલો બોર્ડનો વિદ્યાર્થી આખો દિવસ દાખલાઓના ફોર્મ્યુલા ગોખ્યા કરે છે. તેને લાગે છે કે તૈયારી થઈ ગઈ. અસલ કસોટી ત્યારે થાય જ્યારે જૂના વર્ષોનું આખું પેપર ત્રણ કલાકના ટાઈમર સાથે સામે મુકાય. પહેલીવાર પેપર લખવા બેસો ત્યારે ખબર પડે કે ઓર્ગેનિક કેમિસ્ટ્રીના સમીકરણોમાં પેન અટકી જાય છે કે ફિઝિક્સના દાખલામાં સમય ખૂટે છે. સ્માર્ટ વિદ્યાર્થી આખી ચોપડી ફરી વાંચવા નથી બેસતો. તે માત્ર તે અટકેલા પ્રશ્નોના પચાસ દાખલા ગણી નાખે છે અને ફરી નવું મોક પેપર આપવા બેસી જાય છે.

જીવનના અસલ પડકારો માત્ર ક્લાસરૂમની સલામત દીવાલો વચ્ચે શીખી શકાતા નથી. ભાષા શીખવી હોય તો વિદેશી વ્યક્તિ સાથે તૂટીફૂટી વાતચીત શરૂ કરવી પડે. વેચાણ શીખવું હોય તો ગ્રાહકના દરવાજે જવું પડે. વાસ્તવિકતા સાથે ટકરાયા વિના તમને ખબર જ નથી પડતી કે તમારો કયો સ્ક્રૂ ઢીલો છે. ડાયરેક્ટ અનુભવ દર્પણ છે, અને ડ્રિલ એ હથોડી છે જે ખામીને રિપેર કરે છે. બાકી આખી જિંદગી કિનારે બેસીને તરવાના નિયમો ગોખનારા પાણીમાં પડતાં જ ડૂબી જાય છે.

સિદ્ધાંતો વાંચીને કોઈ લડવૈયો બનતું નથી; અખાડામાં માર ખાધા પછી જ ખબર પડે છે કે કયો દાવ સુધારવાનો છે.