વિચારોથી અળગા થવાની કળા

તમારા મગજમાં આવતો દરેક વિચાર અંતિમ સત્ય નથી હોતો. મોટા ભાગના લોકો પોતાના વિચારો સાથે એટલા ભળી જાય છે કે વિચાર અને વાસ્તવિકતા વચ્ચેનો ભેદ ભૂલી જાય છે. જ્યારે મન કહે છે કે તમે નાકામિયાબ છો, ત્યારે તમે માની લો છો કે તમે ખરેખર નકામા છો. આ માનસિક ગૂંચવણને તોડવાની રીત એટલે ડિફ્યુઝન. આ પદ્ધતિ તમને તમારા વિચારોથી એક ડગલું પાછળ ખસીને તેને માત્ર શબ્દો કે માનસિક પ્રક્રિયા તરીકે જોતાં શીખવે છે. તમે તમારા વિચારો નથી, પણ એ વિચારોને જોનાર સાક્ષી છો.

આ વિચાર મનોવૈજ્ઞાનિક સ્ટીવન સી. હેયસે વિકસાવેલી 'એક્સેપ્ટન્સ એન્ડ કમિટમેન્ટ થેરાપી'માંથી આવે છે. જૂની મનોચિકિત્સા નકારાત્મક વિચારો સામે લડવાનું કે તેને દબાવવાનું શીખવતી હતી. હેયસે બિલકુલ ઊંધો રસ્તો બતાવ્યો. ખરાબ વિચારો સામે લડશો તો એ વધુ જોર કરશે. એના બદલે મનને કહો કે આ માત્ર એક વાક્ય છે, આદેશ નથી. 'હું પાયમાલ થઈ જઈશ' એવું વિચારવાને બદલે મનમાં કહો કે 'મારું મગજ મને કહી રહ્યું છે કે હું પાયમાલ થઈ જઈશ'. આ નાનકડો ફેરફાર વિચારની ઘાતક તાકાત છીનવી લે છે.

શેરબજાર અને રોકાણની દુનિયામાં આ કળા ન હોય તો માણસ ભિખારી બની જાય. દલાલ સ્ટ્રીટ પર અઠવાડિયા સુધી લાલ રંગની મંદી ચાલે એટલે અંદરથી ભયની ચીસ ઊઠે છે કે બધું વેચીને ભાગી જા. નવો સવો ટ્રેડર આ વિચારને જ અંતિમ સત્ય માનીને પેનિક સેલિંગ કરી બેસે છે. પણ અનુભવી રોકાણકાર જાણે છે કે સ્ક્રીન પર દેખાતો ઘટાડો અને મનમાં પેદા થતો ફફડાટ બે અલગ બાબતો છે. તે પોતાના ડરને જુએ છે, પણ એ ડર મુજબ વહેંચવા દોડી જતો નથી. વિચાર એક પવનની લહેરખી છે, તમારે એની સાથે ઊડી જવાની જરૂર નથી.

જિંદગીમાં મોટા ભાગના ખોટા નિર્ણયો ખોટા વિચારોને લીધે નથી થતા, પણ વિચારો સાથે આંધળી રીતે ઓળખ બાંધી લેવાથી થાય છે. ડિફ્યુઝન એ પોતાના જ મગજને રમૂજથી જોવાની આવડત છે. તમારા મગજમાં આવતો બકવાસ જો તમે ગંભીરતાથી લેવાનું બંધ કરશો, તો જિંદગી આપોઆપ સરળ બની જશે.

મગજ સલાહ આપવા ટેવાયેલું છે, એને માનવું કે નકારવું એ માલિક તરીકે તમારો ફેંસલો છે.