કામ પૂરું થવાની ચોક્કસ વ્યાખ્યા

કોઈ તમને કહે કે ‘કામ થઈ ગયું છે’, ત્યારે હકીકતમાં કેટલું કામ થયું હોય છે? સોફ્ટવેરની ભાષામાં એક પ્રોગ્રામરે કોડ લખી નાખ્યો એટલે એના મતે કામ ખતમ. પણ ટેસ્ટિંગ બાકી હોય, બગ્સ સુધારવાના બાકી હોય અને સર્વર પર અપલોડ કરવાનું બાકી હોય. મેનેજર પૂછે ત્યારે કહેશે કે બસ પતી ગયું છે. આને અધૂરું કામ કહેવાય. આ ખોટી માનસિકતા રોકવા માટે એજાઇલ મેનેજમેન્ટમાં એક સચોટ નિયમ બન્યો: ડેફિનેશન ઓફ ડન. કામ ત્યારે જ પૂરું ગણાય જ્યારે અગાઉથી નક્કી કરેલી દરેક નાની-મોટી શરતો વગર અપવાદે સંતોષાઈ ચૂકી હોય.

આ વિચાર કેન શ્વાબર અને જેફ સધરલેન્ડે ૧૯૯૦ના દાયકામાં શરૂ કરેલી સ્ક્રમ પદ્ધતિમાંથી આવ્યો છે. એમણે જોયું કે પ્રોજેક્ટ્સ બગડે છે કારણ કે ટીમમાં દરેક વ્યક્તિ ‘પૂરું થયું’ શબ્દનો પોતાનો અનુકૂળ અર્થ કાઢતી હતી. માટે એમણે નિયમ બનાવ્યો કે દરેક સ્પ્રિન્ટ પહેલાં એક કડક ચેકલિસ્ટ લખાશે. આ ચેકલિસ્ટ પર સહી થાય પછી જ કામ આગળ વધશે. કોઈ ધારણાઓ નહીં, કોઈ છૂટછાટ નહીં.

આ મોડેલ કામમાં છળકપટ અને આળસની જગ્યા ખતમ કરી નાખે છે. આપણા દેશમાં ‘કામ થઈ જશે’ કે ‘કામ પતી ગયું’ એ સૌથી મોટું જૂઠાણું છે. બિલ્ડર ફ્લેટ આપી દે પણ લિફ્ટ ચાલતી ન હોય. સરકારી કોન્ટ્રાક્ટર રસ્તો બનાવી નાખે પણ ડામર સુકાયા પછી કચરો ત્યાં જ પડ્યો હોય. જ્યાં પરિણામની આખરી વ્યાખ્યા સ્પષ્ટ નથી હોતી, ત્યાં સંતોષ માત્ર કાગળ પર રહે છે. અધૂરું કામ હંમેશાં પૂરા કામ કરતાં બમણો ખર્ચ કરાવે છે.

ભારતીય ક્રિકેટમાં આ સિદ્ધાંત ફિલ્ડિંગ પર બરાબર લાગુ પડે છે. કોઈ પણ સારો કોચ ખેલાડીને કહેશે કે કેચ પકડવો એટલે માત્ર દડો હાથમાં ઝીલવો નહીં. દડો હાથમાં આવ્યા પછી શરીરનું સંતુલન જળવાય, બાઉન્ડ્રી લાઇનને પગ ન અડે અને બોલ સલામત રીતે હાથમાં રહે ત્યારે જ એ ‘પૂરો પકડાયેલો કેચ’ કહેવાય. બેટ્સમેન ૯૯ રન બનાવીને ઊભો હોય અને અડધી પિચ પર પહોંચીને હવામાં બેટ ઉછાળે તો એ સદી નથી ગણાતી. ક્રીઝની અંદર બેટ મૂકવું એ જ સદી પૂરું થવાની અંતિમ વ્યાખ્યા છે.

જે કામની આખરી સરહદ નક્કી નથી હોતી, તે ક્યારેય પૂરું થતું નથી; માત્ર રફેદફે થાય છે.