ડેટા બેરિયર

કોઈ એક જગ્યાએ પડેલી મહત્ત્વની માહિતી બીજી જગ્યાએ પહોંચતી અટકી જાય ત્યારે જે દીવાલ ઊભી થાય છે, તેને 'ડેટા બેરિયર' કહે છે. આ શબ્દ કમ્પ્યુટર જગત અને આધુનિક કોર્પોરેટ ભાષામાંથી આવ્યો છે. સાચી માહિતીનો પ્રવાહ રોકાઈ જાય ત્યારે આખી સિસ્ટમ લકવાગ્રસ્ત થઈ જાય છે. ક્યારેક નિયમોના નામે, ક્યારેક ઈગોના કારણે અને ક્યારેક સ્વાર્થને લીધે ડેટાની વહેંચણી થતી નથી. કોઈ એક જ વ્યક્તિ આખો ઇતિહાસ પોતાની પાસે દબાવીને બેસી રહે અને બીજા કોઈને ત્યાં સુધી પહોંચવા ન દે.

આ વિચાર કોઈ એક ચોક્કસ ચિંતકે કયા પુસ્તકમાં પહેલી વાર લખ્યો તે સ્પષ્ટ નથી. પરંતુ ટેકનોલોજી અને સ્પર્ધાત્મક નીતિઓના ક્ષેત્રમાં આ એક કડવી હકીકત છે. જ્યારે મોટી કંપનીઓ પોતાનો ડેટા ખાનગી તિજોરીમાં પૂરી દે છે, ત્યારે નાની કંપનીઓ કે ગ્રાહકો માટે વિકલ્પો બંધ થઈ જાય છે. માહિતીની આ વહેંચણી વિના કોઈ નવું સંશોધન શક્ય બનતું નથી. તાળાં મારીને બેસી રહેવું એ ડેટા બેરિયરનું મૂળભૂત લક્ષણ છે.

આ વ્યવહાર માત્ર સોફ્ટવેર કંપનીઓમાં નથી ચાલતો, આપણા ઘરસંસારમાં પણ આ જ અદૃશ્ય દીવાલો ઊભી થાય છે. સાસુ અને વહુ વચ્ચેનો અસલ સંઘર્ષ ઘણીવાર પ્રેમ કે સંસ્કારનો નથી હોતો, માહિતીના તાળાનો હોય છે. રસોડામાં કયો મસાલો ક્યાં મૂક્યો છે, કયા સગાને કેવા વહેવારથી બોલાવવાના છે, અને ઘરની જૂની બીમારીઓમાં કયો ઉપાય અજમાવવાનો છે—આ તમામ વિગતો સાસુ પોતાના મગજમાં સાચવીને રાખે છે. નવી વહુને એ જ્ઞાન સરળતાથી સોંપવામાં આવતું નથી.

સાસુ માને છે કે આ માહિતી જ એમની સત્તા છે. જો વહુને બધું ખબર પડી જશે તો પોતાનું સ્થાન જોખમાશે. પરિણામે, વહુ દરેક નાની વાત માટે સાસુ પર નિર્ભર રહે છે અથવા અજાણતા ભૂલો કરે છે. પતિ બિચારો વચ્ચે પિસાય છે કારણ કે એક જ ઘરમાં બે અલગ અલગ સર્વર ચાલે છે અને બંને વચ્ચે કોઈ કનેક્શન નથી. ઘરનું બજેટ કે રસોડાનું સંચાલન ખોરવાય છે કારણ કે માહિતીની સત્તા છોડવાની કોઈની તૈયારી નથી.

જ્યાં સુધી માહિતી વહેંચાતી નથી, ત્યાં સુધી કોઈ પણ વ્યવસ્થા સ્વતંત્ર કે સક્ષમ બની શકતી નથી. સત્તાની ભૂખ હંમેશા પારદર્શકતાની દુશ્મન રહી છે.

જે માહિતી વહેંચાતી નથી, તે અંતે જ્ઞાન નહીં પણ બીજાને દબાવવાનું હથિયાર બની જાય છે.