અદ્રશ્ય આધાર સ્તંભો

બ્રહ્માંડમાં મોટા ભાગનો હિસ્સો ડાર્ક મેટરનો છે. એ ક્યારેય નરી આંખે દેખાતો નથી, કોઈ ટેલિસ્કોપમાં પકડાતો નથી, પણ આખી ગેલેક્સીને પોતાના સ્થાને પકડી રાખવાનું ગુરુત્વાકર્ષણ એ જ પૂરું પાડે છે. જો એ ગાયબ થઈ જાય, તો બધું વિખેરાઈ જાય. સમાજમાં અને વ્યવસ્થામાં પણ અમુક લોકો આવા હોય છે. તેઓ સ્ટેજ પર નથી આવતા, માઇક પકડતા નથી, પણ આખી વ્યવસ્થા તેમના ખભા પર ટકેલી હોય છે.

આ વિચાર કોઈ મોટા મેનેજમેન્ટ ગુરુએ ઘડેલો સત્તાવાર સિદ્ધાંત નથી. આધુનિક વ્યવસાયિક સાહિત્યમાં ભૌતિકશાસ્ત્રના રૂપક તરીકે આ શબ્દ વપરાય છે. કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તેની કોઈ પાકી નોંધ નથી. પરંતુ આ ખ્યાલ અત્યંત વ્યવહારુ છે. આપણી નજર હંમેશાં ચમકતી વસ્તુઓ પર પડે છે, પાયામાં દબાયેલા પથ્થર પર નહીં.

આપણે જેને સફળતા કહીએ છીએ તે ઘણી વાર આ અદ્રશ્ય લોકોની મહેનતનું પરિણામ હોય છે. કોઈ પણ સિસ્ટમ ચલાવવા માટે બે પ્રકારના લોકો જોઈએ: એક જે દેખાય છે અને બીજા જે કામ કરે છે. અસલ તાકાત હંમેશાં અવાજ વગર કામ કરતા લોકો પાસે હોય છે. જ્યારે સંસ્થાઓ આવા અદ્રશ્ય સ્તંભોની કદર કરવાનું ભૂલી જાય છે, ત્યારે મોટો કડાકો બોલી જાય છે.

આપણી ટીવી ન્યૂઝ ચેનલો જોઈ લો. પ્રાઇમ ટાઇમમાં સ્ક્રીન પર ચીસો પાડતો એન્કર રાતોરાત સ્ટાર બની જાય છે. લોકો માને છે કે શો એના દમ પર ચાલે છે. પણ હકીકતમાં અસલ રમત પાછળ બેઠેલા લોકોની છે. કલાકો સુધી બેસીને ફેક્ટ ચેક કરતો ડેસ્ક રિપોર્ટર, દોડાદોડ કરતો કેમેરામેન અને લાઇબ્રેરીમાંથી જૂના ફૂટેજ ખોળી કાઢતો પ્રોડ્યુસર. એન્કર માત્ર ચહેરો છે, ગુરુત્વાકર્ષણ પેલા પડદા પાછળના લોકોનું છે. જો એ ત્રણ દિવસ રજા પર ઊતરી જાય, તો પેલા વાચાળ એન્કરની બોલતી પાંચ મિનિટમાં બંધ થઈ જાય.

જે વૃક્ષના પાંદડાં પવનમાં સૌથી વધુ અવાજ કરે છે, તેનો જીવ જમીનમાં ઊંડે છુપાયેલાં મૂળિયાંમાં હોય છે.