અગણિત નકલી સિક્કાનો ભ્રમ

ખોટા રૂપિયા ભેગા કરવાથી અસલી તિજોરી ભરાતી નથી. દસ બોગસ દલીલો ભેગી કરો એટલે એક સાચી દલીલ નથી બની જતી. આ તર્કદોષનું નામ છે કાઉન્ટલેસ કાઉન્ટરફીટ ફેલેસી. સાદી ભાષામાં: નબળા, શંકાસ્પદ કે સાવ ખોટા પુરાવાઓનો પહાડ ખડકીને એવો દાવો કરવો કે આટલું બધું બોલાય છે તો કંઈક તો સાચું હશે જ. શૂન્યને ગમે તેટલી વાર ગુણો, જવાબ શૂન્ય જ રહેવાનો છે.

આ સંજ્ઞા જિમ અને માર્ક નામના પોડકાસ્ટર્સે ‘ફેલેશિયસ ટ્રમ્પ’ પોડકાસ્ટના ૧૩૧મા એપિસોડમાં ચર્ચી હતી. રાજકારણ અને પ્રચારતંત્રમાં આ ચાલબાજી વર્ષોથી ચાલે છે. જ્યારે વકીલ કે નેતા પાસે એક પણ નક્કર પુરાવો નથી હોતો, ત્યારે તે સો અર્ધસત્યો અને અફવાઓ એકસાથે ટેબલ પર ફેંકે છે. સામાન્ય માણસ આંકડો જોઈને અંજાઈ જાય છે. તે પુરાવાની ગુણવત્તા તપાસવાને બદલે જથ્થો ગણવા બેસી જાય છે.

શેરબજાર અને દલાલ સ્ટ્રીટ આ ભ્રમની સૌથી ફળદ્રુપ જમીન છે. માની લો કે રમેશભાઈ પેની સ્ટોક્સમાં નસીબ અજમાવવા બેઠા છે. એક કંપની સાવ ખાડે ગયેલી છે, પણ તેના વિશે પચાસ અફવાઓ ફેલાવવામાં આવે છે. વ્હોટ્સએપ ગ્રૂપમાં મેસેજ ફરે છે કે પ્રમોટર કોઈ મંત્રીને મળ્યા હતા. કોઈ યુટ્યુબ ચેનલ કહે છે કે કંપનીને વિદેશથી મોટો ઓર્ડર મળવાનો છે. કોઈ ત્રીજો કહે છે કે ચાર્ટ પર ચમત્કારિક પેટર્ન બની છે. બધા જ તર્ક સાવ બોગસ અને અપ્રમાણિત છે.

પણ રમેશભાઈ વિચારે છે કે જો પાંચ અલગ અલગ જગ્યાએથી વાત આવી હોય, તો કંઈક તો દમ હશે ને! આ જ ફાંસો છે. નકલી સિક્કાઓની થપ્પી ગમે તેટલી ઊંચી હોય, ખરીદી વખતે એક પૈસાની કિંમત નથી આપતી. પાંચ અસમર્થિત અફવાઓ ભેગી થઈને સચ્ચાઈ નથી બનતી, માત્ર મોટો કચરો બને છે. ઇન્વેસ્ટિંગ હોય કે જિંદગી, પુરાવા તોળવાના હોય છે, ગણવાના નથી હોતા.

દસ આંધળા ભેગા મળીને જુએ તો પણ અજવાળું દેખાતું નથી.