કોર્પોરેટ નોડ

કોન્ફરન્સ રૂમમાં બોસ લાંબું ભાષણ આપે છે. એક નવો આઈડિયા રજૂ કરે છે. ટેબલ ફરતે બેઠેલા છ એક્ઝિક્યુટિવ્સ એકસાથે ડોકું ધુણાવે છે. ચહેરા પર આદરપૂર્વકની સંમતિ છે. કોઈ પ્રશ્ન પૂછતું નથી. કોઈ વાંધો ઉઠાવતું નથી. આ મૌન સહમતિ નથી, આ પાખંડ છે. કોર્પોરેટ મેનેજમેન્ટમાં આને 'કોર્પોરેટ નોડ' કહે છે. સામે વાળાની સત્તા સામે સાચી દલીલ કરવાને બદલે કેવળ માથું હલાવીને છૂટી જવાની આ આધુનિક બીમારી છે.

આ શબ્દ કોર્પોરેટ કલ્ચર અને લીડરશિપના અભ્યાસુઓએ ચલણમાં આણ્યો છે. સુઝાન સ્કોટના પુસ્તક 'ફિયર્સ કન્વર્ઝેશન્સ'ના સંદર્ભમાં ડો. સારાહ સ્ટેબિન્સ અને એરિક બ્લૂમ જેવા મેનેજમેન્ટ નિષ્ણાતોએ આ વૃત્તિનું વિશ્લેષણ કર્યું છે. લોકો શા માટે માથું હલાવે છે? કારણ કે સાચું બોલવામાં જોખમ છે. અસંમતિ દર્શાવવી એટલે સમય બગાડવો, બોસની નારાજગી વહોરવી અથવા ટીમમાં મુશ્કેલી ઊભી કરનાર ગણાવું. માથું હલાવી દેવું સસ્તું પડે છે. તેમાં તાત્કાલિક શાંતિ મળે છે, પણ સંસ્થા અંદરથી પોકળ થઈ જાય છે.

આ દંભનું પરિણામ બહુ ગંભીર આવે છે. મીટિંગ પતે એટલે ખરી વાત શરૂ થાય છે. કોરિડોરમાં, વૉશરૂમ પાસે કે ચાની કીટલી પર પેટીશન શરૂ થાય છે: 'આ પ્રોજેક્ટ ક્યારેય નહીં ચાલે, બોસ પાગલ થઈ ગયા છે.' પણ રૂમની અંદર કોઈ બોલ્યું નહોતું. નેતા એમ માને છે કે બધા સાથે છે, જ્યારે હકીકતમાં બધાએ માત્ર માથું હલાવ્યું હતું, સંમતિ આપી નહોતી. ખરાબ નિર્ણયો આ રીતે કંપનીઓને ડૂબાડે છે.

બેંગલુરુ કે ગુડગાંવના કોઈ સ્ટાર્ટઅપની ઓફિસ જુઓ. સીઈઓ સ્ક્રીન પર નવું પ્રેઝન્ટેશન મૂકીને દાવા કરે છે કે આવતા ક્વાર્ટરમાં આપણે ગ્રાહકોની સંખ્યા ચાર ગણી કરી દઈશું. પ્રોડક્ટ મેનેજર જાણે છે કે સોફ્ટવેરમાં બગ છે. સેલ્સ હેડ જાણે છે કે માર્કેટ ઠંડું છે. છતાં બંને જણા સિન્સિયર હાસ્ય સાથે ડોકું હલાવે છે. કોઈ પોતાની નોકરી જોખમમાં મૂકવા તૈયાર નથી. ત્રણ મહિના પછી ટાર્ગેટ ચૂકાય છે ત્યારે એકબીજા પર દોષારોપણ શરૂ થાય છે.

જે ટેબલ પર બધા એકસાથે માથું હલાવતા હોય, ત્યાં વિચારવાની ક્ષમતા ક્યારની મરી ચૂકી હોય છે.