કૂકી જાર પદ્ધતિ

જ્યારે પરિસ્થિતિ ગળા સુધી આવી જાય ત્યારે મગજ સૌથી પહેલાં હથિયાર હેઠાં મૂકે છે. થાક, હતાશા અને હારવાનો ડર તમને ઘેરી વળે છે. આવા મુશ્કેલ પળે મગજને યાદ અપાવવું પડે છે કે તમે પહેલાં પણ આવી આગમાંથી હેમખેમ બહાર નીકળેલા છો. આ માનસિક યુક્તિનું નામ છે કૂકી જાર. આ કોઈ રસોડાની બરણી નથી, પણ ભૂતકાળની નાની-મોટી જીતોનો સંગ્રહ છે. જ્યારે વર્તમાનમાં બધું તૂટતું લાગે, ત્યારે આ સ્મૃતિઓની બરણીમાંથી એક જૂની સફળતા બહાર કાઢીને ચાવવાની હોય છે.

આ વિચાર અમેરિકન નેવી સીલ અને અલ્ટ્રા-મેરેથોન દોડવીર ડેવિડ ગોગિન્સે પોતાના પુસ્તક ‘કાન્ટ હર્ટ મી’માં લોકપ્રિય બનાવ્યો હતો. ગોગિન્સનું બાળપણ ભયાનક ગરીબી અને અત્યાચારોમાં વીત્યું હતું. જ્યારે તેઓ અસહ્ય શારીરિક પીડા કે માનસિક તૂટવાની અણી પર હોતા, ત્યારે ભૂતકાળના કડવા સંઘર્ષો અને તેના પર મેળવેલી જીતને માનસિક ‘કૂકી’ તરીકે વાપરતા. આ કોઈ સસ્તી સકારાત્મકતા નથી. આ તમારો પોતાનો, જાતે કમાયેલો પુરાવો છે કે તમે કાયર નથી.

આપણે મોટે ભાગે ખરાબ સમયે આપણી નિષ્ફળતાઓનું લિસ્ટ લઈને બેસી જઈએ છીએ. મગજ ડિફોલ્ટ મોડમાં નકારાત્મક હોય છે. એ તમને યાદ કરાવશે કે તમે કેટલી વાર પડ્યા હતા. કૂકી જાર પદ્ધતિ એ કુદરતી નબળાઈ સામે જાણીજોઈને ઊભો કરેલો બંધ છે. એ તમારા આત્મવિશ્વાસને હવામાંથી નહીં, પણ નક્કર ભૂતકાળના પુરાવાઓમાંથી બળ પૂરું પાડે છે.

મુંબઈની લોકલ ટ્રેનમાં સાંજે ચર્ચગેટથી બોરીવલી જતી ધીમી લોકલ પકડવાની હોય ત્યારે આ મોડેલ સમજાશે. પ્લેટફોર્મ પર હજારો લોકોનો ધસમસતો મેળો છે, ગરમી અને પરસેવો અસહ્ય છે, અને તમને લાગે છે કે તમે આ ગીર્દીમાં નહીં ચડી શકો. પણ પછી તમે યાદ કરો છો કે બે વર્ષ પહેલાં ૨૬ જુલાઈના ધોધમાર વરસાદમાં તમે ઘૂંટણસમાણા પાણીમાં પાંચ કલાક ચાલીને ઘરે પહોંચ્યા હતા. એ જૂની કઠણાઈ તમારી કૂકી છે. એ ક્ષણે તમે ભીડ સામે હાર માનવાને બદલે અંદર પગ મૂકી દો છો.

શહેરી જિંદગી રોજ તમારો ટેસ્ટ લે છે. ટ્રાફિક જામ, ઑફિસનું અપમાન કે ખાલી થઈ ગયેલું બેંક એકાઉન્ટ તમને ક્ષુલ્લક બનાવી દેવા માંગે છે. જ્યારે શ્વાસ ખૂટે ત્યારે પ્રેરણાદાયી ભાષણો કામ નથી આવતાં. ત્યારે માત્ર એ જ યાદ કામ આવે છે કે તમે આનાથી પણ મોટી આફત સફળતાપૂર્વક વેઠી ચૂક્યા છો.

જીવન જ્યારે કડવું ઝેર પીવડાવે, ત્યારે ભૂતકાળની જીતની બરણી જ મોં મીઠું કરાવે છે.