ક્લિયરનેસ કમિટી

જ્યારે માણસ કોઈ મોટી મૂંઝવણમાં ફસાય છે, ત્યારે તેને મફત સલાહ આપવા આખી દુનિયા દોડી આવે છે. બધા પાસે તમારું ભવિષ્ય નક્કી કરવાનો નુસખો તૈયાર હોય છે. 'ક્લિયરનેસ કમિટી' આ આખી ઘેટાશાહી સલાહબાજીને માથે ઊંધી પછાડે છે. આ એક એવી પદ્ધતિ છે જેમાં પાંચ-છ સમજદાર લોકો એક ઓરડામાં બેસે છે, પણ નિયમ બહુ કડક હોય છે. કોઈ વ્યક્તિ તમને એક ટકાની પણ સલાહ નહીં આપે. કોઈ પોતાના જીવનના પાઠ નહીં ભણાવે. તેઓ માત્ર શાંતિથી બેસશે અને તમને એવા ઊંડા, પ્રામાણિક પ્રશ્નો પૂછશે જેનાથી તમારું પોતાનું મન અરીસા જેવું સાફ થઈ જાય.

આ વિભાવના સત્તરમી સદીમાં ક્વેકર્સ સંપ્રદાયના લોકોએ શોધી હતી. તેમનામાં માન્યતા હતી કે દરેક વ્યક્તિની અંદર પોતાનો આંતરિક પ્રકાશ હોય છે. બહારનો માણસ ક્યારેય બીજાનો સાચો રસ્તો નક્કી ન કરી શકે. ક્વેકર્સ લગ્ન કરવા, મોટો ધંધો શરૂ કરવા કે જીવનનો કોઈ પણ નાજુક વળાંક પાર કરવા માટે આવી સભા બોલાવતા. આ કોઈ ઉપદેશની બેઠક નહોતી, પણ આંતરિક સ્પષ્ટતા શોધવાનો પવિત્ર અખાડો હતો.

આ વિચાર એટલા માટે કીમતી છે કારણ કે માણસ મોટે ભાગે સલાહથી નહીં, પણ બીજાના અભિપ્રાયોના બોજ નીચે કચડાઈને મરી જાય છે. સલાહ આપનાર પોતાની અસલામતીઓ તમારા પર ઠાલવે છે. કમિટીનો એક જ ધર્મ છે: પ્રશ્ન એવો પૂછો કે સામેવાળાના મનની ગાંઠ આપોઆપ છૂટી જાય. જ્યારે કોઈ તમને જજ કર્યા વગર અણીદાર પ્રશ્નો પૂછે છે, ત્યારે તમને સમજાય છે કે તમારો અસલી ડર શું હતો.

આપણા સંયુક્ત કુટુંબની કલ્પના કરો. ઘરમાં દીકરાએ સારો પગાર છોડીને નવો વ્યવસાય કરવો છે કે મનપસંદ છોકરી સાથે લગ્ન કરવા છે. ડાઈનિંગ ટેબલ પર પિતા, કાકા, મોટાભાઈ અને ફુવા બધા એકસાથે વકીલ અને જજ બનીને તૂટી પડશે. દરેક જણ કહેશે, 'અમારા જમાનામાં આવું નહોતું.' 'તને દુનિયાની ખબર નથી.' જો આ કુટુંબ ક્લિયરનેસ કમિટી બની જાય તો? કોઈ ન્યાય નહીં તોળે. માત્ર પૂછશે: 'આ નિર્ણયમાં તને સૌથી વધુ જોખમ શેનું દેખાય છે?' સંયુક્ત કુટુંબમાં ઉપદેશ બંધ થઈ જાય અને સાચા પ્રશ્નો શરૂ થાય, તો અડધા ઘર તૂટતાં બચી જાય.

દુનિયા મફત સલાહથી છલકાય છે, પણ સાચો પ્રશ્ન પૂછનારો માણસ લાખોમાં એક મળે છે.