ચોર-ફાર્ન નિયમ

તમે કોણ છો તેની તમને પાકી ખબર છે? જો જવાબ હા હોય, તો તમે કોઈ મોટી સભ્યતાના યુદ્ધ તરફ આગળ વધી રહ્યા છો. જો તમને ખબર નથી કે તમે ખરેખર કોણ છો, તો તમે રોજિંદા કલ્ચર વૉરમાં અટવાયેલા રહેશો. આ છે ચોર-ફાર્ન નિયમ. લેખક વેંકટેશ રાવે ૨૦૨૫માં પોતાના લખાણમાં આ ધારદાર વિશ્લેષણ મૂક્યું. માનવ સમાજ ક્યારે અને શા માટે લડે છે, તેનો આ સચોટ નકશો છે. સંઘર્ષનું સ્વરૂપ હંમેશાં ઓળખની સ્પષ્ટતા પર આધાર રાખે છે.

વિચાર સાવ સીધો છે. જ્યારે લોકો પોતાના ભૂતકાળ, ધર્મ કે રાષ્ટ્ર અંગે સો ટકા આશ્વસ્ત હોય છે, ત્યારે પરસ્પર અથડામણ સીધી અને ઘાતક બને છે. એ સામ્રાજ્યો કે સભ્યતાઓ વચ્ચેનું સીધું યુદ્ધ હોય છે. ત્યાં કોઈ ઓળખ શોધવા નથી બેઠું; ત્યાં ફક્ત પ્રભુત્વની લડાઈ છે. પરંતુ જ્યારે કોઈ જૂથ પોતાની અસલ ઓળખ ભૂલી જાય કે દ્વિધામાં મુકાય, ત્યારે તે અંદર અંદર બિનજરૂરી મુદ્દાઓ પર લડવા માંડે છે. ભાષા, પરંપરા, પહેરવેશ અને ફેસબુક પર ચાલતી તુચ્છ ખેંચતાણ આ ઓળખના સંકટમાંથી જન્મે છે.

આ નિયમ સમજવો કેમ જરૂરી છે? કારણ કે મોટા ભાગે લોકો જે સંઘર્ષને પોતાની અસ્મિતાની લડાઈ માને છે, તે વાસ્તવમાં પોતાની ઓળખ ગુમાવી બેઠા હોવાની હતાશા માત્ર હોય છે. ઊંડી આત્મવિશ્વાસની કમી હંમેશાં બહાર દેખાડાના સ્વરૂપે ફૂટી નીકળે છે. જ્યારે માણસને અંદરથી ખબર નથી હોતી કે તેનું મૂલ્ય શું છે, ત્યારે તે સામાવાળાના કપડાં કે ખાનપાન સામે વાંધા ઉઠાવીને પોતાની હાજરી સાબિત કરવા મથે છે.

આપણા સૌરાષ્ટ્રના કોઈ ગામની સહકારી મંડળી કે એપીએમસી માર્કેટ યાર્ડનું ઉદાહરણ લો. જ્યાં સુધી ખેડૂતને સ્પષ્ટ ખબર હતી કે તે જમીન સાથે જોડાયેલો ઉત્પાદક છે, ત્યાં સુધી લડાઈ માત્ર ભાવ અને વ્યાજના હક માટે થતી. આજે નવી પેઢીને ખેતીમાં રસ નથી અને શહેરી વ્યવસાયમાં પગ જમતો નથી. ઓળખનું આ ત્રિશંકુ પરિણામ લાવે છે. હવે એપીએમસીની ચૂંટણીમાં કપાસના ટેકાના ભાવનો મુદ્દો ગાયબ થઈ જાય છે. બદલામાં જ્ઞાતિનું ગૌરવ, કોણે ક્યા નેતાની ગાડી સામે મૂછ મરોડી અને વોટ્સએપ ગ્રૂપમાં કોણે કોનું અપમાન કર્યું, તેના પર ધીંગાણાં થાય છે. અસલ ઓળખ ગઈ, એટલે સસ્તાં ઝઘડા શરૂ થયા.

જે સમાજ પોતાની ઓળખ ભૂલી જાય છે, તે દુશ્મન સામે નહીં પણ પોતાની જ પડછાયા સામે લાકડીઓ પછાડે છે.