ફરી પસંદગીની રીત

મન એક જિદ્દી ઘોડો છે. એક વાર ખોટી દિશામાં દોડવા માંડે પછી ખાડામાં જઈને જ અટકે છે. મનોવિજ્ઞાનની ભાષા બાજુ પર મૂકો. સીધી વાત એ છે કે માણસ જ્યારે કોઈ નકારાત્મક લાગણી પકડે છે, ત્યારે તે એમાં ડૂબતો જ જાય છે. ગુસ્સો, ડર કે પસ્તાવો મગજને બાનમાં લઈ લે છે. આ માનસિક ચક્રવ્યૂહને તોડવા માટે ગેબ્રિયલ બર્નસ્ટીને પોતાની કિતાબમાં એક સાદી તરકીબ આપી: ત્રણ પગલાંની પસંદગી. પહેલું, પકડી પાડો કે તમારો વિચાર ગંદો છે. બીજું, તમારી જાતને માફ કરો. ત્રીજું, તરત જ એની જગ્યાએ એક સહેજ બહેતર, વ્યવહારુ વિચાર ગોઠવી દો. વિચારનું સ્થાન બદલવું એ જ આખી રમત છે.

આ કોઈ ચમત્કારિક આધ્યાત્મિક જાદુ નથી. મગજને જૂની લીક પરથી ઉતારીને નવા પાટા પર ચડાવવાની કવાયત છે. માણસ ભૂલ એ કરે છે કે તે નકારાત્મકતા સામે લડવા બેસે છે. જેટલા લડશો, એટલા ફસાશો. અહીં લડવાનું નથી, ફક્ત ધ્યાન ફેરવવાનું છે. જ્યારે જૂનો વિચાર નુકસાન પહોંચાડતો હોય, ત્યારે ત્યાં જ બેસી રહેવાનો કોઈ પુરસ્કાર મળતો નથી. તમારી પાસે દર ક્ષણે એક નવી પસંદગી કરવાનો અધિકાર છે. મોટાભાગના લોકો ભૂલી જાય છે કે એમનો મૂડ એ એમનો નિર્ણય છે, કોઈ કુદરતી હોનારત નથી.

દલાલ સ્ટ્રીટ પર આ ટેકનિક જીવન અને મરણ વચ્ચેનો તફાવત સાબિત થાય છે. ધારો કે રાજકોટના પરેશભાઈએ કોઈ પેની સ્ટોકમાં દસ લાખ રૂપિયા નાખ્યા. કંપની ખોટી નીકળી અને ભાવ સીધો પચાસ ટકા તૂટી ગયો. હવે પરેશભાઈ પાસે બે રસ્તા છે. પહેલો રસ્તો: આખો દિવસ સ્ક્રીન સામે માથું કૂટવું, બ્રોકરને ગાળો દેવી અને ડિપ્રેશનમાં આવીને બાકીના સારા શેરો પણ ગભરાટમાં વેચી દેવા. બીજો રસ્તો: ફરી પસંદગી કરવી. પરેશભાઈ ઊંડો શ્વાસ લે, સ્વીકારે કે સોદો ખોટો પડ્યો છે. જાતને કોસવાનું બંધ કરે અને તરત નિર્ણય લે કે હવે જે મૂડી બચી છે તેને સુરક્ષિત બ્લુચિપ કંપનીમાં વાળી લેવી. નુકસાન થયું એ હકીકત છે, પણ આખો દિવસ એનો શોક પાળવો એ પસંદગી છે.

નુકસાન રોકી શકાતું નથી, પણ નુકસાનની પાછળ પાગલ થવું કે નહીં એ તમારા હાથમાં છે.