કેઓસ મંકી પદ્ધતિ

તમારી વ્યવસ્થા કેટલી મજબૂત છે તે શાંતિના દિવસોમાં ક્યારેય ખબર પડતી નથી. સાચી કસોટી ત્યારે થાય જ્યારે વગર નોટિસે કોઈ મુખ્ય સ્ક્રૂ ઢીલો થઈ જાય. નેટફ્લિક્સના એન્જિનિયરોએ ૨૦૧૧માં એક વિચિત્ર સોફ્ટવેર બનાવ્યું. નામ રાખ્યું કેઓસ મંકી. આ પ્રોગ્રામ ચાલુ દિવસે, કોઈ પણ ચેતવણી વગર, તેમની પોતાની જ સિસ્ટમના સર્વર્સ બંધ કરી દેતો. હેતુ સાદો હતો. જો સિસ્ટમ કોઈ એક કમ્પ્યુટર અચાનક બંધ થવાથી તૂટી પડતી હોય, તો એ સિસ્ટમ નબળી છે. અગાઉથી જાણીજોઈને અવ્યવસ્થા ઊભી કરો, જેથી અસલી સંકટ વખતે વ્યવસ્થા અડીખમ રહે.

આ વિચાર માત્ર કોડિંગ પૂરતો સીમિત નથી. આ માનસિક મોડેલ છે. આપણે બધા એક કાલ્પનિક સ્થિરતામાં જીવીએ છીએ. આપણને લાગે છે કે બધું હંમેશાં નિયમ પ્રમાણે ચાલશે. પરંતુ વાસ્તવિક દુનિયા કોઈ સુઘડ લેબોરેટરી નથી. કુદરત અને બજાર બંને અનિશ્ચિત છે. જે માણસ કે સંસ્થા પોતાની જાતને અણધાર્યા આંચકા સામે ટેસ્ટ નથી કરતી, તે એક જ મોટા ઝટકામાં વેરવિખેર થઈ જાય છે. દુર્ઘટના બને ત્યારે રડવા કરતાં, નાની આપત્તિઓ પોતે જ ઊભી કરીને ચકાસણી કરવી વધુ ડહાપણભર્યું છે.

આપણા દેશના લગ્નપ્રસંગો જુઓ. પાંચ દિવસનો તાયફો, કરોડો રૂપિયાનો ધુમાડો અને પાંચસો મહેમાનો. મોટા ભાગના પરિવારો આયોજન તો એવું કરશે જાણે રાષ્ટ્રપતિ ભવનનો પ્રોટોકોલ હોય. પણ લગ્નના દિવસે જ કેટરિંગવાળાનો મુખ્ય રસોઈયો ભાગી જાય, અથવા જાન દરવાજે પહોંચે ત્યારે જ જનરેટર ફૂંકાઈ જાય. આખો પરિવાર ધ્રૂજવા માંડે છે, કારણ કે તેમણે કોઈ પ્લાન બી વિચાર્યો જ નહોતો. જે સ્માર્ટ કુટુંબ હોય, તે અઠવાડિયા પહેલાં જ પોતાની રીતે નાની અગવડો કલ્પીને મોકડ્રીલ કરી લે છે.

નાત-જાતના મોટા જમણવારમાં એકાદ માથાભારે ફુવા કે માસા નારાજ થવાના જ છે. એ માણસ તમારા આયોજનનો સાચો કેઓસ મંકી છે. જો એક ફુવાના મોં ફુલાવવાથી આખો માંડવો સ્તબ્ધ થઈ જતો હોય, તો તમારી સામાજિક વ્યવસ્થા સાવ પોકળ છે. ઘર્ષણથી ડરવાને બદલે ઘર્ષણને સિસ્ટમનો હિસ્સો માની લો. મજબૂતી આંચકા સહન કરવામાં નથી, આંચકા વચ્ચે પણ કામ ચાલુ રાખવામાં છે.

જે કિલ્લો માત્ર શાંત હવામાનમાં જ ટકી શકે, એ કિલ્લો નથી પણ પત્તાનો મહેલ છે.