પાત્ર સર્જન પદ્ધતિ

તમે જેવા છો તેવા જ રહીને દરેક લડાઈ જીતી શકાતી નથી. સામાન્ય માણસ પાસે ડર, સંકોચ અને ભૂતકાળના પૂર્વગ્રહોનો મોટો કાફલો હોય છે. જ્યારે જીવનમાં મોટી તક આવે ત્યારે આ કાયમી ઓળખ નડી જાય છે. પાત્ર સર્જન એટલે પોતાના માટે એક નવો અલ્ટર-ઇગો ઊભો કરવો. તમારી મૂળ ઓળખ ભલે ડરપોક હોય, પણ કટોકટી વખતે તમે અગાઉથી કલ્પેલું એક મજબૂત કાલ્પનિક પાત્ર પહેરી લો છો. મનોવિજ્ઞાન અને થિયેટર આ યુક્તિ વર્ષોથી જાણે છે.

આ વિચાર કોઈ એક પ્રાચીન ઋષિ કે લેબમાંથી સીધો નથી આવ્યો. આધુનિક સમયમાં સહિલ બ્લૂમ અને મેટ શ્નુક જેવા લેખકોએ પોતાની લોકપ્રિય નોંધો દ્વારા આ ટેકનિકને વ્યવહારુ બનાવી છે. મૂળભૂત રીતે આ ડ્રામા થેરાપીનો હિસ્સો છે. સંશોધકો નથી બોલતા, જૂના નટો જાણે છે કે જ્યારે માણસ પોતાનું અસલ નામ ભૂલીને કોઈ પાત્રનું મહોરું પહેરે છે, ત્યારે તેનો આત્મસંદેહ ઓગળી જાય છે. તમે પોતાને છેતરતા નથી. તમે પરિસ્થિતિ પૂરતો એક યોગ્ય મુખોટો ધારણ કરો છો.

આ પદ્ધતિની જરૂર એટલા માટે પડે છે કારણ કે નમ્રતા ઘણી વાર સોદા બગાડે છે. આપણે સમાજમાં સારા દેખાવા માટે નબળા પડવાની ટેવ પાડી લઈએ છીએ. પછી મોટા ટેબલ પર અવાજ ધ્રૂજે છે. જો તમે એ ક્ષણે અગાઉથી નક્કી કરેલા નિર્દયી કે સખત પાત્રમાં પ્રવેશી જાઓ, તો જૂનો સંકોચ અટકી જશે. તમારો અહમ સાચવવાનો નથી હોતો, પરિણામ લાવવાનું હોય છે.

અમદાવાદની કોઈ સોસાયટીના રીડેવલપમેન્ટની મીટિંગ કલ્પી જુઓ. દિનેશભાઈ સ્વભાવે અતિશય ભલા અને સીધા શિક્ષક છે. સામે બિલ્ડર દાદાગીરી કરે છે અને સસ્તામાં સોદો પતાવવા માગે છે. દિનેશભાઈ જો પોતાના મૂળ સ્વભાવમાં રહેશે તો સોસાયટીના ચાલીસ ફ્લેટવાળા લૂંટાઈ જશે. તેથી દિનેશભાઈ હોલના દરવાજે પહોંચતા જ પોતાનું એક કાલ્પનિક પાત્ર ધારણ કરે છે: કાનૂની બારીકીઓ પકડતો એક અડિયલ, લાગણીહીન ઓડિટર. હવે સવાલો પૂછનાર નિવૃત્ત માસ્તર નથી, એ કડક પાત્ર છે. બિલ્ડરની નજર ઝૂકી જાય છે.

અસલી ચહેરા કરતાં સારો મુખોટો ઘણી વાર વધુ સાચું કામ કરી આપે છે. રંગભૂમિ બહાર પણ અભિનય એક હથિયાર છે.