એવીપી વ્યૂહરચના

નકારાત્મક લાગણીઓ સામે મોટા ભાગના માણસો યુદ્ધ જાહેર કરે છે. ડર લાગે ત્યારે આપણે જાતને કહીએ છીએ કે ડરવાનું નથી. ગુસ્સો આવે ત્યારે દાંત ભીંસીને શાંત બેસી રહેવાનો ડોળ કરીએ છીએ. મનોવિજ્ઞાનમાં આને લાગણીઓનું દમન કહે છે. એવીપી વ્યૂહરચના આનાથી સાવ ઊંધી દિશા પકડે છે. એ ત્રણ અંગ્રેજી પગલાંનું ટૂંકું રૂપ છે: સ્વીકારો, પ્રમાણિત કરો અને પરવાનગી આપો. ખરાબ લાગણીને ધક્કો મારીને બહાર કાઢવાને બદલે તેને સોફા પર બેસવાની જગ્યા આપો.

આ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તે ચોક્કસ નોંધાયેલું નથી. પરંતુ આજના માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને વ્યવહારુ મનોવિજ્ઞાનના સાહિત્યમાં આ પદ્ધતિ ખૂબ જાણીતી છે. વિચાર બહુ જૂનો અને સીધો છે. જ્યારે પણ મનમાં ગભરાટ કે હતાશાનો ઉભરો આવે, ત્યારે લડવાને બદલે પહેલું કામ એ કરો કે તેને સ્વીકારો. કહો કે હા, અત્યારે મારા હાથ ધ્રૂજે છે. બીજું, એ લાગણીને પ્રમાણિત કરો. એ વાજબી છે. આવી સ્થિતિમાં કોઈ પણ માણસ ધ્રૂજે, એમાં શરમજનક કશું નથી. ત્રીજું, એ લાગણીને ત્યાં રહેવાની પૂરી પરવાનગી આપો.

લાગણીઓને દબાવવાથી એ મરતી નથી. એ અંદર જઈને સડે છે અને અચાનક મોટો વિસ્ફોટ કરે છે. જે માણસ પોતાના ડર કે ચિંતા સાથે બાખડતો રહે છે, તેની અડધી માનસિક ઊર્જા તો એ નકલી મોહરાને સાચવવામાં જ વેડફાઈ જાય છે. એવીપી તમને અસલી સંકટ સામે લડવા માટે સાચું ધ્યાન પાછું આપે છે.

ઓલિમ્પિકના ભાલાફેંકના મેદાન પર ઊભેલા કોઈ ભારતીય એથ્લેટનો વિચાર કરો. સ્ટેડિયમમાં હજારો લોકો ચીસો પાડી રહ્યા છે. કરોડો લોકો ટીવી સામે શ્વાસ રોકીને બેઠા છે. હવે જો એ ખેલાડી પોતાના ધબકારા દબાવવાનો પ્રયાસ કરશે તો તેના સ્નાયુ જકડાઈ જશે. તે જાતને કહેશે કે આ ક્ષણે દબાણ અનુભવવું બિલકુલ સ્વાભાવિક છે. તે ડરને સ્વીકારે છે, માન્ય રાખે છે અને પોતાના શરીરમાં થોડી વાર રહેવા દે છે. જેવો ડર સ્વીકારાયો, તેની પકડ ઢીલી પડે છે. પછી હાથમાંથી છૂટેલો ભાલો સીધો મેડલ પર જઈને પડે છે.

લાગણીઓ સામે જંગ જીતવાનો એક જ રસ્તો છે, તેની સામે લડવાનું બંધ કરી દો.