Map of the Mind · મૂળ આવૃત્તિ · કુલ ૩૦૭ પ્રકરણ · ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ · પાનું ૭ / ૭
ગણિતશાસ્ત્રી ઓલે પીટર્સ અને લેખક નસીમ નિકોલસ તાલેબે અર્થશાસ્ત્રના જૂઠાણાં ઉઘાડા પાડવા આ ખ્યાલ આપ્યો છે. એર્ગોડિસિટી એટલે સાદી ભાષામાં સરેરાશનું ગણિત.
કમ્પ્યુટરની દુનિયામાં મુરનો નિયમ મશહૂર છે. દર બે વર્ષે પ્રોસેસર બમણા ઝડપી અને સસ્તા થાય છે. પણ દવા બનાવવાની દુનિયામાં આનાથી બરાબર ઊંધું ચાલે છે. ટેક્નોલોજી જેટલી આધુનિક બને છે, નવી દવા શોધવાનો ખર્ચ અને સમય એટલો જ ભયાનક રીતે વધતો જાય છે.
કોઈ પણ સિસ્ટમ સંપૂર્ણ નથી હોતી. તમે ગમે તેટલી સાવચેતી રાખો, ક્ષતિ દાખલ થવાની જ છે. વિજ્ઞાન, કોમ્પ્યુટર કોડિંગ કે સામાન્ય સંસાર—બધે ઘર્ષણ અનિવાર્ય છે.
જંગલમાં ઝાડી હલે ત્યારે તમારી પાસે બે વિકલ્પ હોય છે. કાં તો માનવું કે પાછળ વાઘ છે, અથવા માનવું કે માત્ર પવન છે. જો તમે વાઘ માનીને ભાગી જાઓ અને ત્યાં માત્ર પવન હોય, તો તમે થોડી શક્તિ ગુમાવશો અને મૂર્ખ દેખાશો.
માણસ જ્યારે કોઈ ખોટો નિર્ણય લે છે, ત્યારે તે હંમેશા જાણીજોઈને પાપ નથી કરતો. મોટે ભાગે એવું બને છે કે તેને એ નિર્ણયમાં કશું ખોટું દેખાતું જ નથી. આ છે 'એથિકલ ફેડિંગ'.
કોઈ માણસ સવારે ઊઠીને એવું નક્કી નથી કરતો કે આજે મારે બેઈમાન બનવું છે. છતાં સાંજ પડતાં સુધીમાં તે ખોટું કરી બેસે છે. આ કોઈ જન્મજાત બદમાશી નથી. આ વ્યવસ્થામાં છુપાયેલા નૈતિક અવરોધો છે.
મનોરંજન માત્ર દાંત કાઢવા માટે નથી હોતું. કેટલીક ફિલ્મો કે ગીતો જોઈને આપણે ખડખડાટ હસતા નથી, છતાં અંદર કશુંક હચમચી જાય છે. આંખ ભીની થાય છે, છાતીમાં ભાર લાગે છે અને જીવન વિશે ઊંડો વિચાર શરૂ થાય છે.