Zero-Sum America: H-1B અને "તારું ખાઈ જશે" નો વૈશ્વિક રોગ

**Zero-Sum America: H-1B અને "તારું ખાઈ જશે" નો વૈશ્વિક રોગ**

પરાગ રતનપરા

ગુજરાતી ઘરમાં એક જૂની બીમારી છે. પાડોશીનો દીકરો એન્જિનિયર બને, તો આપણા ઘરમાં શોક પળાય. જાણે દુનિયામાં એન્જિનિયરિંગની ફક્ત દસ સીટ હતી, અને એમાંથી એક પાડોશી લઈ ગયો. સગાના દીકરાને અમેરિકાના વિઝા મળે તો માસી ફોન પર "અભિનંદન" કહે, અને ફોન મૂકીને કહે: "હવે આપણા બાબલાનો ચાન્સ ઘટી ગયો."

આ રોગનું અંગ્રેજી નામ છે Zero-Sum Fallacy. એટલે એવી માન્યતા કે દુનિયા એક ગોળ થાળી છે, એમાં એક જ રોટલી છે, અને બીજાએ એક બટકું લીધું એટલે મારું બટકું ઓછું થયું.

અત્યાર સુધી આપણે માનતા હતા કે આ રોગ ફક્ત આપણી સોસાયટીમાં, આપણા સમાજમાં અને આપણી કિટી પાર્ટીઓમાં છે. પણ ના. આ રોગ હવે દુનિયાની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થાની સરકારને પણ લાગ્યો છે. અને દર્દીનું નામ છે: H-1B વિઝા નીતિ.

**લગ્નનું રસોડું સમજો, અર્થશાસ્ત્ર સમજાઈ જશે**

ગુજરાતી લગ્નમાં મહેમાન વધે તો ગભરાટ થાય: "જમવાનું ખૂટશે!" પણ સમજદાર મહારાજ જાણે છે કે મહેમાન વધે તો રસોઈયા પણ વધારવાના, ચૂલા પણ વધારવાના, અને કરિયાણાવાળાનો ધંધો પણ વધવાનો. જમણ ખૂટતું નથી, મોટું થાય છે.

અર્થતંત્ર પણ આ જ રીતે ચાલે છે. એક હોશિયાર એન્જિનિયર આવે, તો એ કોઈની નોકરી "છીનવતો" નથી. એ કોડ લખે છે, કોડમાંથી પ્રોડક્ટ બને છે, પ્રોડક્ટમાંથી કંપની વધે છે, કંપની વધે તો સેલ્સવાળા, એકાઉન્ટન્ટ, ઓફિસ સાફ કરનારા, કેન્ટીન ચલાવનારા, બધાની નોકરી ઊભી થાય છે. થાળીમાં રોટલી ઓછી નથી થતી, ચૂલો મોટો થાય છે.

પણ સરકારને થાળી દેખાય છે, ચૂલો નથી દેખાતો. 2025માં નવી H-1B અરજીઓ પર એક લાખ ડોલરની ફી જાહેર થઈ. એક લાખ ડોલર! એટલામાં તો આપણા ગામમાં આખી શેરી ખરીદાય જાય. મેસેજ સ્પષ્ટ હતો: "બહારથી આવનાર, તારું સ્વાગત છે, પણ પહેલાં દક્ષિણા મૂક."

**અને આપણો શાકાહારી ભાઈ પણ ખર્ચ તો કરે છે**

કહેવાય છે કે ઈમિગ્રન્ટ્સ પૈસા કમાઈને દેશમાં મોકલી દે છે. આંશિક સાચું. પણ અમેરિકામાં રહેતા એક ગુજરાતી પરિવારને જોયો છે? એ શાકાહારી છે, એટલે સ્ટીકહાઉસમાં નહીં જાય, એ વાત સાચી. પણ Costcoમાં એની ટ્રોલી જુઓ: બેસનની થેલી, પનીરના ત્રણ પેકેટ, ઘીનો ડબ્બો, અને "સેલમાં હતું" એટલે બીજા બાર એવા સામાન જેની એને જરૂર જ નથી.

એ ઘર ભાડે લે છે, પછી ઘર ખરીદે છે. ગાડી લે છે, પછી "સ્ટેટસ" માટે બીજી ગાડી લે છે. બાળકોને ભરતનાટ્યમ, સ્વિમિંગ, કુમોન, અને શનિવારે ગુજરાતી ક્લાસમાં મોકલે છે. નવરાત્રિમાં આખું સ્થાનિક કન્વેન્શન સેન્ટર ભાડે લે છે. ઢોકળાં ખાઈને પણ આ માણસ સ્થાનિક અર્થતંત્રને જેટલું પોષે છે, એટલું તો ઘણા "સ્થાનિક" લોકો નથી પોષતા.

**બ્રેઈન ડ્રેઈનનો સૌથી મોટો ગ્રાહક**

અને હવે ઈતિહાસ જુઓ, કારણ કે ઈતિહાસ ક્યારેય સરકારી ભાષણ સાથે સહમત નથી થતો.

નિકોલા ટેસ્લા આવ્યો સર્બિયન મૂળનો, અને અમેરિકાના ઘરોમાં વીજળી પહોંચાડી. આઈન્સ્ટાઈન આવ્યો જર્મનીથી ભાગીને. એનરિકો ફર્મી આવ્યો ઈટાલીથી, અને દુનિયાનું પહેલું નિયંત્રિત ન્યુક્લિયર રિએક્શન શિકાગોમાં કર્યું. જ્હોન વોન ન્યુમન આવ્યો હંગેરીથી, અને આજે તમે જે કમ્પ્યુટર પર આ વાંચો છો એની ડિઝાઈનનો પાયો નાખ્યો. વર્નર વોન બ્રાઉન આવ્યો જર્મનીથી, અને અમેરિકાને ચંદ્ર પર પહોંચાડ્યું.

હવે પ્રામાણિકપણે કહો: આમાંથી કોઈએ કોઈ અમેરિકન નાગરિકની નોકરી "છીનવી"? ફર્મીએ ઓહાયોના કોઈ ખેડૂતના દીકરાની ન્યુક્લિયર ફિઝિક્સની નોકરી લઈ લીધી? વોન બ્રાઉને ટેક્સાસના કોઈ કાઉબોયનું રોકેટ ચોરી લીધું?

ના. આ લોકોએ નોકરીઓ લીધી નહીં, આખેઆખા ઉદ્યોગો બનાવ્યા. અમેરિકા એક સદીથી દુનિયાના બ્રેઈન ડ્રેઈનનું સૌથી મોટું ગ્રાહક છે. બીજા દેશો મોંઘા ભાવે ડૉક્ટર, એન્જિનિયર, વૈજ્ઞાનિક તૈયાર કરે, અને અમેરિકા તૈયાર માલ ઉપાડી લે. આ અમેરિકાની ઉદારતા નહોતી, આ અમેરિકાની ચાલાકી હતી. અને સૌથી સારી ચાલાકી હતી. એ ચાલાકી છોડી દેવી, એ પોતાના પગ પર કુહાડી નહીં, પોતાના મગજ પર કુહાડી મારવા જેવું છે.

**તો પછી ખરો વાંધો શું છે?**

અહીં આવીને વાત અસ્વસ્થ થાય છે, અને અસ્વસ્થ વાતો જ સાચી હોય છે.

H-1B મેળવનારાઓમાં મોટો હિસ્સો ભારતીયોનો છે. અને છેલ્લાં વર્ષોમાં સોશિયલ મીડિયા પર જે ભાષા વપરાય છે, એ અર્થશાસ્ત્રની નથી. એ ભાષા કરી, ગંધ, ઉચ્ચાર અને ચામડીના રંગની છે. અર્થશાસ્ત્રી દલીલ કરે ત્યારે આંકડા લાવે છે. આ લોકો મીમ લાવે છે.

જો સમસ્યા ખરેખર વેતન છે, તો વેતનના કાયદા કડક કરો, આઉટસોર્સિંગના દુરુપયોગ પર ત્રાટકો, ડેટા સાથે વાત કરો. પણ જો સમસ્યા એ છે કે "આ લોકો અમારા જેવા નથી દેખાતા," તો મહેરબાની કરીને એ જ કહો. સીધું કહો. અર્થશાસ્ત્રનો નકલી ધોતિયો પહેરાવીને પૂર્વગ્રહને શોભાયાત્રામાં ન ફેરવો. પ્રામાણિક ઈર્ષ્યા પણ ઢોંગી નીતિ કરતાં વધારે આદરપાત્ર છે.

**અને હવે અરીસો**

પણ હે ગુજરાતી વાચક, તાળી પાડવાની ઉતાવળ ન કરતા.

આ જ ઝીરો-સમ માનસિકતા આપણામાં પણ ભરપૂર છે. આપણે અમેરિકામાં ઈમિગ્રન્ટ તરીકે ન્યાય માગીએ છીએ, અને આપણા શહેરમાં બીજા રાજ્યથી આવેલા મજૂર માટે કહીએ છીએ: "આ ભૈયાઓએ શહેર બગાડ્યું." અમેરિકામાં "હું નોકરી નથી છીનવતો, હું અર્થતંત્ર વધારું છું" એવી દલીલ કરનાર જ, પોતાની સોસાયટીમાં બીજા સમાજનો પરિવાર ફ્લેટ ખરીદે ત્યારે મીટિંગ બોલાવે છે.

થાળી અને ચૂલાનો ફરક અમેરિકાને સમજાવતાં પહેલાં, ક્યારેક આપણી પોતાની સોસાયટીની કમિટીને પણ સમજાવી જોઈએ.

દુનિયાની સૌથી મોટી ભૂલ એ નથી કે બીજો આગળ વધે છે. સૌથી મોટી ભૂલ એ માનવું છે કે બીજો આગળ વધે એટલે હું પાછળ જાઉં છું. અમેરિકા આ ભૂલ કરી રહ્યું છે. અને આપણે? આપણે તો આ ભૂલની ફ્રેન્ચાઈઝી પહેલેથી ચલાવીએ છીએ.

**સાચી પણ વિચિત્ર હકીકતો (Real but Weird Facts)**

- બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી "ઓપરેશન પેપરક્લિપ" હેઠળ અમેરિકાએ સોથી વધુ જર્મન વૈજ્ઞાનિકોને ગુપ્ત રીતે બોલાવ્યા, જેમાં ઘણા થોડા વર્ષ પહેલાં જ દુશ્મન દેશ માટે કામ કરતા હતા. વોન બ્રાઉન એમાંનો એક હતો. એટલે જરૂર પડે ત્યારે અમેરિકાએ ગઈકાલના દુશ્મનને પણ આવકાર્યો, અને આજે આજના મિત્ર પાસે એક લાખ ડોલરની દક્ષિણા માગે છે.
- USCISના આંકડા મુજબ તાજેતરનાં વર્ષોમાં મંજૂર થયેલા H-1B વિઝામાં ભારતીયોનો હિસ્સો આશરે 70 ટકાથી વધુ રહ્યો છે. એટલે આ નીતિની ચર્ચા ગમે તેટલી "સામાન્ય" ભાષામાં થાય, એનો નિશાનો કોણ છે એ સમજવા કોઈ રોકેટ સાયન્સ, કે વોન બ્રાઉન, ની જરૂર નથી.
- National Foundation for American Policyના 2022ના અભ્યાસ મુજબ અમેરિકાની એક અબજ ડોલરથી વધુ મૂલ્યની સ્ટાર્ટઅપ કંપનીઓમાંથી અડધાથી વધુમાં ઓછામાં ઓછો એક ઈમિગ્રન્ટ સ્થાપક હતો. "નોકરી છીનવનાર" લોકો આંકડામાં તો નોકરી આપનાર દેખાય છે.

પરાગ રતનપરા

If you like it, please share it.

#H1B #ZeroSumFallacy #ImmigrationDebate #IndianDiaspora #ઝીરોસમમાનસિકતા #ગુજરાતીનિબંધ #ઈમિગ્રેશન #અમેરિકાનુંસપનું