પાપનું શહેર, પુણ્યનો દેશ — હિસાબ કોનો સાચો?

**Sin City vs Sanskari Desh**
**પાપનું શહેર, પુણ્યનો દેશ — હિસાબ કોનો સાચો?**

પરાગ રતનપરા

વેગાસથી પાછો આવ્યો છું. ખિસ્સું થોડું હળવું થયું છે અને મગજ થોડું ભારે.

કલ્પના કરો: એક રણ. ચારે બાજુ રેતી, સૂકાં ઝાંખરાં, અને માથે સૂરજ જાણે ઉઘરાણીએ આવ્યો હોય. ન નદી, ન દરિયો, ન હિમાલય, ન કોઈ ઋષિનો આશ્રમ. અહીં કોઈ ભગવાને અવતાર લીધો નથી, કોઈ મહાપુરુષે તપ કર્યું નથી. અને છતાં રેતીનો આ નાનકડો ટુકડો દર વર્ષે આશરે સાઠ અબજ ડોલર ખેંચી લાવે છે. શેના જોરે? પાપના જોરે. શુદ્ધ, ગેરંટીવાળું, લાઇસન્સવાળું, ટેક્સ ભરેલું પાપ.

અને આપણે? આપણી પાસે તાજમહેલ છે, ગંગા છે, હિમાલય છે, કેરળના બેકવોટર છે, રાજસ્થાનના મહેલો છે, બાર જ્યોતિર્લિંગ છે, ગોવાનો દરિયો છે. અને આખા દેશની પર્યટન આવક આશરે ત્રીસ અબજ ડોલર. એટલે કે આખો ભારત, વેગાસના અડધા જેટલો. ભગવાને આપણને બધું તૈયાર આપ્યું, અમેરિકનોએ રેતીમાંથી બધું બનાવ્યું. ફરક અહીંથી જ શરૂ થાય છે.

**વેગાસ પાપ નથી વેચતું, "પરવાનગી" વેચે છે**

"What happens in Vegas stays in Vegas" — આ એક લાઈન એમનું આખું બિઝનેસ મોડલ છે. ત્યાં માણસને કોઈ જજ નથી કરતું. આપણે ત્યાં? તમે મંદિરે જાઓ તો પણ ઓટલે બેઠેલા કાકા નોંધ કરે, "આ તો પહેલાં નહોતો આવતો, હમણાં કંઈક થયું લાગે છે." ભારતમાં માણસ જે કરે છે એના કરતાં વધારે મહેનત "લોકો શું કહેશે" સંભાળવામાં કરે છે.

વેગાસમાં છેતરપિંડી પણ પ્રામાણિક છે. કેસિનો મોઢે કહે છે, "અંતે ઘર જ જીતશે." ઓડ્સ છાપેલા છે, નિયમો લખેલા છે. તમે લૂંટાઓ છો, પણ રસીદ સાથે, ફ્રી ડ્રિંક સાથે અને સ્મિત સાથે. આપણે ત્યાં આગ્રા સ્ટેશને ઉતરો કે રિક્ષાવાળો કહે, "સાહેબ, તાજમહેલ આજે બંધ છે, ચાલો માર્બલની દુકાને લઈ જાઉં." આ પણ જુગાર જ છે, પણ લાઇસન્સ વગરનો, નિયમ વગરનો, અને ટેક્સ વગરનો.

વિદેશી ટુરિસ્ટ ભારત આવે તો પહેલા દિવસે પેટ બગડે, બીજા દિવસે ચાલીસ લોકો સેલ્ફી માટે પાછળ પડે, અને ત્રીજા દિવસે રિટર્ન ટિકિટ પ્રી-પોન થાય. આપણે ટુરિસ્ટને ATM સમજીએ છીએ. વેગાસ પણ ATM જ સમજે છે, પણ ATMને AC, કાર્પેટ અને આદર આપે છે. ફરક દાનતનો નથી, પેકેજિંગનો છે.

**આપણો દંભ: જુગાર પાપ છે, પણ…**

આપણે જુગારને પાપ કહીએ છીએ. પણ દિવાળીમાં તીન પત્તી? એ તો "પરંપરા". IPL પર સટ્ટો? "થોડો ટાઈમપાસ". ફેન્ટસી ક્રિકેટ એપ? "સ્કિલની ગેમ". F&O ટ્રેડિંગ? "ઇન્વેસ્ટમેન્ટ". શેરબજારમાં પૈસા ઉડાડે તે "માર્કેટ સમજે છે", કેસિનોમાં ઉડાડે તે "બગડી ગયો". ફરક ફક્ત કપડાંનો છે. એક સૂટ પહેરીને જુગાર રમે છે, બીજો બનિયાન પહેરીને.

અને આપણો ગુજરાતી? ઘરે "ડ્રાય સ્ટેટ", વેગાસમાં બુફેની લાઈનમાં સૌથી આગળ. આપણે પાપ કાયદેસર નથી કરતા, આપણે પાપ આઉટસોર્સ કરીએ છીએ. પૈસા આપણા, ટેક્સ એમનો, અને પુણ્ય? એ તો પાછા આવીને મંદિરમાં સો રૂપિયાની ભેટ મૂકીને સરભર કરી લઈશું.

**જુગારનું ગૂઢ રહસ્ય**

માણસ પૈસા માટે જુગાર રમતો નથી. પૈસા જ જોઈતા હોત તો FD કરાવત. એ રમે છે પાસા ફેંકાય અને પરિણામ આવે એ વચ્ચેની બે સેકન્ડ માટે. એ બે સેકન્ડમાં એ ક્લાર્ક નથી, EMI ભરતો પતિ નથી, બોસનો ગુલામ નથી. એ સીધો નસીબ સાથે બાથ ભીડે છે. એ બે સેકન્ડ માટે એ ભગવાનની સામે ઊભો છે.

સ્લોટ મશીનમાં બે સાત આવે અને ત્રીજો સહેજ ચૂકી જાય, તો મગજ એને હાર નહીં, "લગભગ જીત" ગણે છે. કેસિનો પૈસા નથી વેચતો, "લગભગ" વેચે છે. અને "લગભગ" તો ભારતીય મધ્યમવર્ગનો સૌથી પ્રિય શબ્દ છે: લગભગ ડોક્ટર બની ગયો હોત, લગભગ અમેરિકા સેટલ થઈ ગયો હોત, લગભગ પેલી સાથે લગ્ન થઈ ગયાં હોત.

કેસિનોમાં ઘડિયાળ નથી દેખાતી, બારી નથી દેખાતી. સમય થંભી જાય છે. અને માણસને બરાબર એ જ જોઈએ છે: સમયથી છૂટકારો, એટલે મૃત્યુથી થોડી વાર છૂટકારો. પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓ દેવતાઓનો મત જાણવા પાસા અને ચિઠ્ઠીઓ નાખતી. એ અર્થમાં કેસિનો એક મંદિર છે, જ્યાં દેવતા "નસીબ" છે, પૂજારી "ડીલર" છે, અને દક્ષિણા પહેલેથી નક્કી છે.

**ધર્મો શું કહે છે?**

*હિન્દુ ધર્મ:* ઋગ્વેદમાં "અક્ષ સૂક્ત" છે, એક જુગારીનો વિલાપ. પત્ની છોડી ગઈ, મા પણ ધિક્કારે છે, છતાં પાસા બોલાવે ત્યારે એ દોડી જાય છે. અંતે સલાહ મળે છે: પાસા છોડ, ખેતી કર. મહાભારતમાં ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર રાજ્ય, ભાઈઓ, પોતાને અને દ્રૌપદીને દાવ પર હારી ગયા. મનુસ્મૃતિ કહે છે કે રાજાએ જુગાર બંધ કરાવવો. અને છતાં લોકવાયકા કહે છે કે શિવ-પાર્વતી દિવાળીએ પાસા રમ્યા હતા, એટલે દિવાળીએ પત્તાં રમવાં શુભ. શાસ્ત્ર પણ આપણું, છટકબારી પણ આપણી. આ જ તો ભારત છે.

*ઇસ્લામ:* કુરાન સ્પષ્ટ છે. જુગાર (મયસિર)ને શરાબની સાથે શેતાનનું કામ ગણાવીને હરામ ઠરાવ્યો છે. અહીં કોઈ "દિવાળી સ્પેશિયલ" છટકબારી નથી.

*ખ્રિસ્તી ધર્મ:* બાઇબલમાં "જુગાર ન રમવો" એવી સીધી આજ્ઞા નથી. વિડંબના એ કે ઈસુના વસ્ત્રો વહેંચવા સૈનિકોએ ચિઠ્ઠી નાખી હતી. "પૈસાનો લોભ સર્વ અનિષ્ટનું મૂળ છે" એ વાક્ય વિરોધમાં વપરાય છે. મેથોડિસ્ટ અને બેપ્ટિસ્ટ સંપ્રદાયો સખત વિરોધ કરે છે, જ્યારે કેથોલિક ચર્ચ મર્યાદામાં રહીને સહન કરે છે. એટલે જ ઘણાં ચર્ચમાં બિંગો નાઇટ થાય છે. ભગવાન પણ ક્યારેક ફંડ-રેઇઝિંગ માટે આંખ આડા કાન કરે છે.

**તો શીખ શું?**

વેગાસ કહે છે: માણસ નબળો છે, ચાલો એની નબળાઈ પર ટેક્સ નાખીએ. ભારત કહે છે: માણસ પવિત્ર છે, ચાલો એવો દેખાવ કરીએ. પરિણામે નબળાઈ તો રહે જ છે, બસ સટ્ટા બજાર, ક્રિકેટના બુકીઓ અને F&Oના સ્ક્રીન પર સંતાઈ જાય છે.

વેગાસ રણમાં પાપ વાવીને ડોલર ઉગાડે છે. આપણે પુણ્યભૂમિ પર બેસીને દંભ ઉગાડીએ છીએ, અને એનો પાક દર વર્ષે ભરપૂર થાય છે. ફરક એટલો જ કે એમનો પાક વેચાય છે.

**સાચી પણ વિચિત્ર હકીકતો (Real but Weird Facts)**

- લાસ વેગાસની પ્રખ્યાત "સ્ટ્રીપ"નો મોટો ભાગ ટેકનિકલી લાસ વેગાસ શહેરમાં છે જ નહીં, પેરેડાઇઝ નામના અલગ વિસ્તારમાં છે. ઓળખ એક, સરનામું બીજું.
- ઋગ્વેદનું અક્ષ સૂક્ત (મંડળ 10, સૂક્ત 34) ત્રણ હજારથી વધુ વર્ષ જૂનું છે. દુનિયાની સૌથી જૂની "જુગારીની આત્મકથા"માંની એક.
- SEBIના અભ્યાસ મુજબ ભારતમાં F&O રમતા દર 10માંથી લગભગ 9 વ્યક્તિગત ટ્રેડરો ખોટ કરે છે. છતાં આપણે એને જુગાર નથી કહેતા.

પરાગ રતનપરા

If you like it, please share it.

#LasVegas #Gambling #IndianTourism #Satire #ગુજરાતી_નિબંધ #જુગાર #વ્યંગ #લાસવેગાસ