મહાન ભારતીય ડોક્યુમેન્ટેશન ઓલિમ્પિક્સ

**લેખક: પરાગ રતનપરા**

એક વાત કરું? તમે અમદાવાદની તમારી ઓફિસમાં બેઠા છો. આજુબાજુ સર્ટિફિકેટ્સ, એવોર્ડ્સ અને સ્થાનિક નેતાઓ સાથેના ફોટા લટકે છે. તમારો ટેક્સટાઈલ ધંધો છેલ્લા 15 વર્ષથી ચાલે છે. તમારે માત્ર ₹3 કરોડની વર્કિંગ કેપિટલ જોઈએ છે.

તમારો ચાઈનીઝ સપ્લાયર ગુઆંગઝૂથી ફોન કરે છે. "ક્રેડિટ લાઈન જોઈએ? અમે ₹9 કરોડ આપી શકીએ. કંપની રજિસ્ટ્રેશન અને એક બેંક સ્ટેટમેન્ટ મોકલો. 10 દિવસમાં પૈસા."

બીજી તરફ, તમારી ભારતીય બેંકનો રિલેશનશિપ મેનેજર - જે દર વર્ષે દિવાળીની શુભેચ્છા મોકલે છે - તે 16 ડોક્યુમેન્ટ્સની લિસ્ટ પકડાવે છે. "સાહેબ, તમારા દાદાજીનું જન્મ પ્રમાણપત્ર પણ જોઈશે," તે મજાક કરે છે. પણ એ ખરેખર મજાક નથી.

આવકારો ભારતીય ક્રેડિટ પેરાડોક્સમાં, જ્યાં 8,000 કિલોમીટર દૂરથી પૈસા મેળવવા 8 કિલોમીટર દૂરથી મેળવવા કરતાં સહેલા છે.

## મહાન ભારતીય ડોક્યુમેન્ટેશન ઓલિમ્પિક્સ

સુરતના મારા મિત્ર મહેશભાઈની વાત કરું. ડાયમંડ વેપારી, ત્રીજી પેઢીનો ધંધો, ₹50 કરોડનું ટર્નઓવર. બેંકમાં લોન માટે ગયા.

બેંક મેનેજરે કહ્યું, "મહેશભાઈ, આ ડોક્યુમેન્ટ્સ જોઈશે:
- પાન કાર્ડ (ઓકે)
- આધાર કાર્ડ (ઠીક છે)
- છેલ્લા 3 વર્ષના ITR (ચાલશે)
- છેલ્લા 6 મહિનાના બેંક સ્ટેટમેન્ટ્સ (મળી જશે)
- ઓડિટેડ ફાઈનાન્શિયલ સ્ટેટમેન્ટ્સ (CA પાસે છે)
- GST રિટર્ન્સ (ડાઉનલોડ કરી લઈશું)
- પ્રોપર્ટી પેપર્સ (તિજોરીમાંથી કાઢવા પડશે)
- બિઝનેસ પ્લાન (એ શું છે?)
- કેશ ફ્લો પ્રોજેક્શન્સ (CA ને કહીશું)
- કોલેટરલ ડોક્યુમેન્ટ્સ (ઘર ગીરવે મુકવું પડશે?)
- પાર્ટનરશિપ ડીડ (એ તો દાદાજીના સમયની છે)
- MOA અને AOA (વકીલ પાસે હશે)
- બોર્ડ રેઝોલ્યુશન (બોર્ડ એટલે હું અને મારી પત્ની?)
- સ્ટોક સ્ટેટમેન્ટ (ગોડાઉનમાં ગણવા પડશે)
- ડેટર્સ લિસ્ટ (500 પાર્ટીઓના નામ લખવા?)
- CIBIL રિપોર્ટ (એ શું છે ભાઈ?)"

30 દિવસ પછી, અસંખ્ય રાઉન્ડ્સ પછી, બેંકે ₹2 કરોડ મંજૂર કર્યા. 14% વ્યાજે.

## ચાઈનીઝ મેજિક

હવે જુઓ શું થયું જ્યારે મહેશભાઈએ તેના શેનઝેન સપ્લાયર સાથે વાત કરી.

WeChat પર મેસેજ: "Need credit?"
મહેશભાઈ: "Yes"
સપ્લાયર: "Send company registration and one bank statement"
મહેશભાઈ: "That's it?"
સપ્લાયર: "Yes. How much you need?"
મહેશભાઈ: "₹5 crores?"
સપ્લાયર: "We can give ₹9 crores. 7 days."

સાત દિવસ પછી, ક્રેડિટ લાઈન એપ્રૂવ. કોઈ કોલેટરલ નહીં. કોઈ ગેરંટર નહીં. કોઈ દાદાજીના પેપર્સ નહીં.

## કેમ આવું થાય છે?

**ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમ:**

RBI ના નિયમો, NPA નો ડર, પેપરવર્કની પૂજા. બેંક મેનેજર વિચારે છે - "જો કંઈક ખોટું થયું તો? મારી નોકરી જશે. વધુ ડોક્યુમેન્ટ્સ માંગી લઉં."

દરેક ફાઈલ 10 ટેબલમાંથી પસાર થાય છે. દરેક ટેબલ પર નવા સવાલ. "આ 2019માં એક મહિનો તમારું ટર્નઓવર કેમ ઓછું હતું?" (એ તો દિવાળી વેકેશન હતું ભાઈ!)

**ચાઈનીઝ એપ્રોચ:**

"તમારો ધંધો ચાલે છે? ઓર્ડર આપો છો? બસ. પૈસા લો. ધંધો વધારો."

તેમની સરકાર એક્સપોર્ટર્સને સપોર્ટ કરે છે. રિસ્ક લેવાનું કલ્ચર છે. માર્કેટ કેપ્ચર કરવાની સ્ટ્રેટેજી છે.

## ગુજરાતી વેપારીની વ્યથા

આપણે ગુજરાતીઓ કહીએ છીએ - "ધંધે જવું પડશે." પણ ક્યાં જવું?

રાજકોટના હાર્દિકભાઈ એન્જિનિયરિંગ પાર્ટ્સ બનાવે છે. ભારતીય બેંક: "તમારી મશીનરી જૂની છે, લોન નહીં મળે."
ચાઈનીઝ સપ્લાયર: "નવી મશીનરી જોઈએ? 90 દિવસની ક્રેડિટ."

મોરબીના પરેશભાઈ સિરામિક્સ એક્સપોર્ટ કરે છે. ભારતીય બેંક: "એક્સપોર્ટ ઓર્ડર નું LC જોઈએ."
ચાઈનીઝ રો મટીરિયલ સપ્લાયર: "માલ લઈ જાવ, 120 દિવસમાં પૈસા આપજો."

## આયર્ની ઓફ ઈટ ઓલ

આપણે Digital India ની વાત કરીએ છીએ. UPI થી સબ્જીવાળાને પણ પેમેન્ટ કરીએ છીએ. પણ બિઝનેસ લોન માટે? કાગળોના ડગલા.

આપણે Make in India કહીએ છીએ. પણ ઈન્ડિયામાં બનાવવા માટે કેપિટલ ચીનમાંથી સહેલી મળે છે.

આપણે Ease of Doing Business ની વાત કરીએ છીએ. પણ બિઝનેસ કરવા માટે ઈઝ ક્યાં છે?

## ઉપાય શું?

**1. ડિજિટલ વેરિફિકેશન:** GST, ITR, બેંક સ્ટેટમેન્ટ - બધું ઓનલાઈન છે. તો ફરીથી પેપર કેમ?

**2. રિસ્ક બેઝ્ડ લેન્ડિંગ:** 15 વર્ષનો ટ્રેક રેકોર્ડ હોય તો 15 ડોક્યુમેન્ટ કેમ?

**3. સ્પીડ:** ચીન 7 દિવસમાં કરી શકે તો આપણે 70 દિવસ કેમ લઈએ છીએ?

**4. ટ્રસ્ટ:** ગુજરાતી વેપારીઓ જગતભરમાં ધંધો કરે છે. થોડો ભરોસો તો કરો.

## અંતની વાત

જ્યાં સુધી આપણી બેંકિંગ સિસ્ટમ નહીં બદલાય, ત્યાં સુધી મહેશભાઈ જેવા વેપારીઓ ચીન તરફ જોતા રહેશે. અને વિડંબના એ છે કે આપણે China નો માલ ન લેવાની વાત કરીએ છીએ, પણ તેમની પાસેથી ક્રેડિટ લેવા મજબૂર છીએ.

સમય આવી ગયો છે કે આપણે પૂછીએ - જો ચીન 8,000 કિમી દૂરથી આપણા વેપારીઓ પર વિશ્વાસ કરી શકે, તો આપણી પોતાની બેંકો કેમ નહીં?

કદાચ આપણે ડોક્યુમેન્ટેશનના દેશમાંથી ડિજિટલાઈઝેશનના દેશ બનવાનો સમય આવી ગયો છે.

અને હા, મહેશભાઈએ છેવટે ચાઈનીઝ સપ્લાયર પાસેથી જ ક્રેડિટ લીધી. ધંધો તો ચાલવો જોઈએ ને?

**- પરાગ રતનપરા**

*(લેખક એક ઉદ્યોગસાહસિક છે જે ભારતીય બિઝનેસ ઈકોસિસ્ટમના સુધારા માટે કામ કરે છે)*