જીવનનો સાઈઝ ચાર્ટ: પરમાણુથી જીવમંડળ સુધીની કૉમેડી

# "જીવનનો સાઈઝ ચાર્ટ: પરમાણુથી જીવમંડળ સુધીની કૉમેડી"

અરે યાર, જુઓ તો ખરા! વૈજ્ઞાનિકો પોતાનું મગજ કેવી રીતે તળે છે! કુદરતમાં "સાઈઝ મેટર્સ" પણ તમારી ગર્લફ્રેન્ડે તમને જે રીતે કહ્યું એ રીતે નહીં!

ચાલો હું એકદમ સરળ રીતે સમજાવું:

કલ્પના કરો કે આખું બ્રહ્માંડ એક મોટો ઢાબાનો મેનુ છે. સૌથી નીચે પરમાણુઓ - નાનકડા નેનોસ્કોપિક કણો જે મુંબઈની લોકલ ટ્રેનની ભીડમાં પણ ટકી ન શકે. ઉપર જતાં, પ્રોટીન અને DNA મળે છે - જીવનની રેસિપી બુક, જે બિલકુલ માસ્ટરશેફના સ્પર્ધકોની જેમ ક્યારેક મિક્સ થાય છે, ક્યારેક અલગ.

હવે જુઓ અસલી મજેદાર વાત: જીવનમાં એક "યુ-ટર્ન" મોમેન્ટ આવે છે - આશરે બેક્ટેરિયાના સાઈઝ આસપાસ, જ્યાં રસાયણશાસ્ત્ર અચાનક જીવવિજ્ઞાન બની જાય છે!

નાના સ્તરે, અણુઓ ફક્ત "થાંભ... થાંભ... થાંભ..." કરીને રેન્ડમલી અથડાતા રહે છે, જેમ કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ કેમ્પસ પર એક સારી કેન્ટીન શોધતા ફરે. જેમ-જેમ વસ્તુઓ નાની થાય, તેમ-તેમ પ્રક્રિયાઓ વધુ ને વધુ ધીમી થતી જાય! કેટલી બિનઅસરકારકતા છે ભાઈ!

પરંતુ બેક્ટેરિયાના સાઈઝથી મોટા જીવોમાં, અચાનક બધું ઝડપી થઈ જાય છે કારણ કે હવે જીવન કહે છે, "આ બધી રેન્ડમ બકવાસ બંધ કરો! હું મારું પોતાનું નેટવર્ક બનાવીશ!" બિલકુલ એવી રીતે જેમ મુંબઈના ટ્રેન પ્રવાસીઓ BEST બસો નિષ્ફળ જાય ત્યારે પોતાની વ્યવસ્થા બનાવે છે.

વૈજ્ઞાનિક જેફ્રી વેસ્ટ કહે છે કે આ ઓપ્ટિમાઈઝેશન છે - કુદરતે પોતાની આંતરિક સ્વિગી ડિલિવરી સિસ્ટમ બનાવી લીધી! એટલે જ અમે 75 વર્ષ જીવીએ છીએ, 75,000 વર્ષ નહીં - નહીંતર તો ડિફ્યુઝનથી અમારું ખાવાનું પેટથી મગજ સુધી પહોંચવામાં જ આખી જિંદગી નીકળી જાત!

આ ખરેખર જીવનની સૌથી મોટી જુગાડ બતાવે છે - જ્યાં રસાયણશાસ્ત્રની રેન્ડમ ગેમ અચાનક જીવવિજ્ઞાનની સંગઠિત સિસ્ટમમાં કન્વર્ટ થઈ ગઈ. બેક્ટેરિયાનો સાઈઝ એકદમ એ ક્રિટિકલ પોઇન્ટ છે જ્યાં "સેલ્ફ-રિપ્રોડ્યુસિંગ મશીન" શક્ય છે. નાનું બનાવો તો ડિફ્યુઝન ધીમું છે, મોટું બનાવો તો પોષક તત્વોનું ટ્રાન્સફર અસરકારક છે.

વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે આ યુનિવર્સલ ફોર્મ્યુલા છે - એટલે જીવન આખા બ્રહ્માંડમાં એક જ પેટર્ન ફોલો કરશે. ફર્મી પેરાડોક્સનો અર્થ એ છે કે જો આવું છે, તો એલિયન્સ ક્યાં છે? કદાચ એ પણ મુંબઈ ટ્રાફિક જેવી સમસ્યાઓમાં ફસાયેલા હશે!

-- પરાગ રતનપરા

જો તમને આ લેખ ગમે તો કૃપા કરીને શેર કરો અન્યથા ખુલ્લેઆમ ટીકા કરો. મારી લાગણીઓને ઠેસ નહીં પહોંચે, કારણ કે હું વૈજ્ઞાનિક નથી, ફક્ત એક હાસ્ય લેખક છું!