Progress ki Maut, Babu Logon ke Haath

# "Progress ki Maut, Babu Logon ke Haath" (હિંગ્લિશ શીર્ષક)
# "કશું કામ કેમ નથી કરતું? સરકારી બાબુઓની કમાલ!" (ગુજરાતી શીર્ષક)

**લેખક: પરાગ રતનપરા**

નમસ્તે મિત્રો! આજે વાત કરવાની છે એક એવી બુક વિશે જ્યાં એક અમેરિકન લેખક માર્ક જે. ડંકેલમેન બતાવે છે કે દુનિયામાં, ખાસ કરીને અમેરિકામાં, *કશું કામ કેમ નથી કરતું*. હવે, આપણા ભારતમાં તો "કશું કામ નથી કરતું" એ તો *breaking news* નથી, બધાને ખબર છે કે સિસ્ટમ *ધીરે-ધીરે* ચાલે છે - કદાચ કાચબા કરતાં પણ ધીમી! 😂

## આપણી પણ એજ સમસ્યા છે, યાર!

ડંકેલમેન સાહેબ કહે છે કે એક સમય હતો જ્યારે અમેરિકા *બિલ્ડિંગ-ફિલ્ડિંગ* બનાવવામાં મસ્ત હતું. રેલવે, હાઈવે, પબ્લિક યુટિલિટીઝ - બધું *ફટાફટ* બની જતું! અરે, આપણા દેશમાં પણ એક સમય હતો ને, જ્યારે ભાખરા નાંગલ ડેમ, IIT, AIIMS બધું બની ગયું, પણ આજે? આજે તો *વિકાસ* એટલે માત્ર *સેલ્ફી વિથ ફ્લાઈઓવર*, અને પછી એ ફ્લાઈઓવર માત્ર બે મહિનામાં તૂટી જાય!

## "હમારે સિસ્ટમ કા સત્યાનાશ કિસને કિયા?"

ડંકેલમેન કહે છે કે અમેરિકામાં *પ્રોગ્રેસિવ* લોકોએ જ પ્રગતિને *ચોપાટ* કરી છે. કેવી રીતે? અતિશય નિયમો અને *રેડ-ટેપ*ના જાળામાં ફસાવીને! અહીં આપણે પણ એવું જ છે ને? અહીં આપણા *બાબુઓ* ની ટોળી એક નાનું કામ કરવા માટે ૩૭ સહી, ૧૫ ફોર્મ, અને *બે ચા-પાણી* ની અપેક્ષા રાખે છે!

મારા એક મિત્રે જીમ ખોલવા માટે ૨૫ परमिशन લેવા પડ્યા, અને જ્યારે બધું મંજૂર થયું, ત્યારે ફિટનેસ ટ્રેન્ડ જ બદલાઈ ગયો હતો! 🤣

## "હેમિલ્ટોનિયન બનામ જેફરસોનિયન" (સમજ્યા કશું?)

ડંકેલમેન કહે છે કે અમેરિકામાં બે પ્રકારના વિચારો છે - *હેમિલ્ટોનિયન* (મજબૂત સરકાર ઇચ્છે છે) અને *જેફરસોનિયન* (વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા ઇચ્છે છે).

અરે ભાઈ, આપણે ત્યાં પણ બે પ્રકારના લોકો છે - એક જે કહે છે, "સરકાર બધું કરે" અને બીજા જે કહે છે, "સરકાર કશું ન કરે, બસ મારાથી દૂર રહે!" પણ આખરે બંને સરકારને *ગાળો* આપે છે! 😅

## "प्रोग्रेस वापस कैसे लाएं?"

ડંકેલમેન એક *બેલેન્સ*ની વાત કરે છે. ન તો અતિશય શક્તિશાળી સરકાર કે ન તો *powerless* સરકાર. આપણા દેશમાં *બેલેન્સ* એટલે શું? એટલે એક પગ સરકારી ઓફિસમાં અને બીજો *अंडर टेबल* में!

આજે અમદાવાદમાં એક સામાન્ય મકાન બનાવવા માટે તમારે આશરે ૪૫ परमिशन લેવી પડે. એમાં *Building NOC, Fire NOC, Lift NOC, સોસાયટી NOC* અને *પડોશી NOC* પણ હોય! જો આ બધા NOC લેવામાં ગયા તો તમારા બાળકો પણ મોટા થઈ જશે અને તમારું મકાન હજુ *pending* જ હશે!

## મહાન ઉદાહરણો

વિચારો કે આપણા ભારતમાં *પહેલાં* કેવાં મહાન કામો થયાં:

> "પહેલાં આપણે રાજાઓની જેમ શહેરોમાં પ્રવેશતા, આજે આપણે ચૂંદરની જેમ દબાઈને પ્રવેશીએ છીએ. સમજવું જરૂરી છે કે આપણી જાહેર સંસ્થાઓ કેમ નાશ પામી છે - આ સમજવું એ ફરી બાંધકામ કરવાનું પ્રથમ પગથિયું છે."

જોયું? પહેલાં આપણા *સેન્ટ્રલ વિસ્ટા* જેવા પ્રોજેક્ટ એક જ વર્ષમાં પૂરા થતા, અને આજે એક *potholeને* રિપેર કરવામાં ત્રણ મહિના લાગે છે!

## *Hamiltonian vs Jeffersonian* ની અસલી લડાઈ

> "પ્રગતિશીલતાની અંદરની લડાઈ જમણા-ડાબા વચ્ચે નથી, પણ *હેમિલ્ટોનિયન* સર્જન કરવાની ઇચ્છા અને *જેફરસોનિયન* રક્ષણ કરવાની ઇચ્છા વચ્ચે છે. માત્ર જ્યારે આપણે સમજીશું કે ભયે મહત્વાકાંક્ષાને કેમ હરાવી, ત્યારે જ આપણે શક્તિનું સંતુલન કરી વાસ્તવિક પ્રગતિ લાવી શકીશું."

મારે તો એક જ કહેવું છે - આપણે ગુજરાતીઓ સર્વશ્રેષ્ઠ *हैमिल्टोनियन–जेफरसोनियन बैलेंस* ધરાવીએ છીએ! આપણે શું કરીએ? સરકારી ઓફિસમાં *अर्जी* આપીએ, પછી *सिफारिश* કરાવીએ, અને છેવટે *जुगाड़* લગાવીએ! 😂

## છેલ્લું *Wisdom*

> "એક દેશમાં જ્યાં મહાન પ્રોજેક્ટ્સનું વચન હવે *perpetual gridlock*માં બદલાઈ ગયું છે, અસલ સવાલ માત્ર એ નથી કે કશું કેમ કામ નથી કરતું - પણ કેવી રીતે આપણે ફરીથી નવીનતા અને દૃઢતાની ભાવનાને જગાડી શકીએ કે જેણે એક સમયે આપણને આપણી દુનિયા ઘડવાની મંજૂરી આપી."

મારા પ્યારા ભાઈઓ અને બહેનો, આખરે તો *સિસ્ટમ* સુધારવાની જવાબદારી આપણી છે. આપણે જ "બસ ઇન્ડિયા એવું જ છે" કહીને આગળ વધી જઈએ છીએ. આખરે *चलता है* મેન્ટાલિટી કેટલા દિવસ ચાલશે?

---

જો આ લેખ તમને ગમ્યો હોય તો *share* કરો, અને ન ગમ્યો હોય તો *खुलकर* ટીકા કરો! આખરે *विकास* તો ખુલ્લી ચર્ચાથી જ આવશે, નહિ કે *like* કરવાથી!

*~ પરાગ રતનપરા*