ગો: એક રમત જે જીવન શીખવે છે

ગો: એક રમત જે જીવન શીખવે છે
લેખક: પરાગ રતનપરા

જ્યારથી હું ચીન પાછો આવ્યો છું, ત્યારથી રોજ ગો રમું છું. અને મને લાગે છે કે આ દુનિયાની સૌથી સારી મગજની કસરત છે. માણસને આખું ચિત્ર જોતાં શીખવે એવી બીજી કોઈ રમત મેં જોઈ નથી.

ગો શું છે? એક સાદો બોર્ડ, કાળા અને સફેદ પથ્થરો. પણ આ સાદગીમાં જ આખી સમજણ છુપાયેલી છે. તમે માત્ર એક ખૂણા પર ધ્યાન આપીને જીતી શકતા નથી. તમારે આખું બોર્ડ જોવું પડે — જોડાણો, પ્રદેશો, ક્યારે કઈ વસ્તુનો ત્યાગ કરવો, અને પચાસ ચાલ આગળનું વિચારવું. દરેક પથ્થર જે તમે મૂકો છો તેનો પડઘો આખા બોર્ડ પર પડે છે. અને ઘણી વાર જીત ત્યાં થાય છે જ્યાં તમે જોતાં પણ નહોતા.

શતરંજ એ લશ્કરી યુદ્ધની રમત છે — એક રાજા, એક સેના, એક લડાઈ. ગો એ સભ્યતાની રમત છે. ચીનના વ્યૂહકારો ચાર હજાર વર્ષથી આ રમત રમે છે, અને આ કોઈ અકસ્માત નથી.

હું ગો રમું છું એવા લોકો સાથે જેઓ સંશોધકો છે, ઇજનેરો છે, કંપનીઓના સ્થાપકો છે. અને આ રમતના બોર્ડ પર બેસીને જ મને સમજાયું કે ચીન અને પશ્ચિમ વચ્ચે વિચારવાની રીતનો જે ફરક છે, તે કેટલો મોટો છે.

પશ્ચિમમાં જ્યારે કોઈ નવી કંપની શરૂ કરે છે, ત્યારે તે સુંદર સ્લાઇડ્સ બનાવે છે. આંકડાઓ બતાવે છે. બજાર કેટલું મોટું છે તે સમજાવે છે. સામે બેઠેલો માણસ ત્રણ-ચાર પ્રશ્નો પૂછે છે અને પછી હા કે ના કહે છે.

ચીનમાં વાત જુદી છે. સામે બેઠેલો માણસ કદાચ વર્ષો સુધી કોઈ મોટી ફેક્ટરીમાં ઇજનેર રહ્યો હશે. તે તમારી કંપનીને સ્લાઇડ્સ દ્વારા નહીં, પણ સિસ્ટમ દ્વારા જુએ છે. તે પૂછે છે — તમારા કાચા માલની પસંદગી કેમ આ છે? તમારી રચનામાં આ નિર્ણય કેમ? તમારો માલ જે ફેક્ટરીમાંથી આવે છે તેની પાછળ કઈ ફેક્ટરી છે? અને તેની પાછળ?

તે માત્ર પૈસા નથી આપતો. તે તમને ફેક્ટરીઓ સાથે જોડે છે. તે કહે છે કે આ માણસને મળો, તે તમારી સમસ્યા હલ કરી દેશે. તે આખી સાંકળ વિશે વિચારે છે — જાણે કે તે ગો બોર્ડ પર પથ્થર મૂકતો હોય.

આ જ મૂળ ફરક છે. એક સંસ્કૃતિ સ્લાઇડ્સમાં વિચારે છે, બીજી સિસ્ટમમાં વિચારે છે. એક જગ્યાએ લોકો રજૂઆત કરે છે, બીજી જગ્યાએ લોકો બાંધે છે.

અને ગો આ વાત મને એવી રીતે શીખવી ગયું જે કોઈ પુસ્તક, કોઈ કોલેજ, કોઈ ડિગ્રી શીખવી ન શકે. દરેક રમત એક પાઠ છે. દરેક રમત એ એવા માણસો સાથેની વાતચીત છે જેઓ પચાસ ચાલ આગળનું વિચારે છે — બોર્ડ પર પણ, અને જીવનમાં પણ.

અને મને આ વાત ખૂબ જ રસપ્રદ લાગે છે.