છૂટા શેર ૩૦૬૬–૩૧૨૨

૩૦૬૬.
આયનાએ આજ પૂછ્યું: ‘કોણ આવ્યું આંગણે?’
વાળ ધોળા, આંખ ઝાંખી, હું જ ઊભો સામને.

૩૦૬૭.
રોજ ચૂલે મા બળે ને હાથ દાઝે સાંજના,
તોય હસતી: ‘આંચ ક્યાં છે? ફૂંક મારું, ને ઠરે.’

૩૦૬૮.
ઘર બદલવું ઠીક છે, ને ગામ પણ બદલાય છે,
ઓરડાના એક ખૂણે બાળપણ છૂટી જતું.

૩૦૬૯.
વૃક્ષ વાઢીને બનાવ્યું બારણું, ને એ પછી
રોજ ચકલી ત્યાં ટકોરે, પૂછતી: ‘મુજ ડાળ ક્યાં?’

૩૦૭૦.
દીકરી ગઈ સાસરે, પણ ઝાંઝરી ભૂલી અહીં,
રાતભર એ ઓરડામાં રણઝણી, ને સાંભરે.

૩૦૭૧.
આંખમાં લઈ આંસુ છોડ્યું ગામ ત્યારે આપણે,
આ નગરમાં આંખ સુક્કી રેત જેવી થઈ પડી.

૩૦૭૨.
એક દીવો ઝૂંપડીનો રાતભર જાગ્યા કરે,
ને મહેલો રોશનીમાં ઊંઘતા’તા ઠાઠથી.

૩૦૭૩.
બાપુની ઘડિયાળ ચાલે આજ પણ કાંડે મને,
હાથ મારો, સાથ એનો, વક્ત પણ અટકી ગયો.

૩૦૭૪.
ફૂલ પાસે જઈ ભમરને ગંધ પીવી’તી, પરાગ,
ફૂલ બોલ્યું: ‘પાંખ સાથે ધૈર્ય પણ તો લાવ તું.’

૩૦૭૫.
ઊડતું પંખી ભલે આકાશમાં, ઘર ડાળ પર,
ઊડવું હો, તો ય ધરતી પર જ રાખો મૂળને.

૩૦૭૬.
ભીડમાં ખોવાઈ ગ્યો’તો, બાળપણના મેળમાં,
આજ શોધું છું હજી એ આંગળી મા-હાથની.

૩૦૭૭.
વાદળો આવે, જતાં, ટીપું ય એકે ના પડે,
ને પછી ખેડૂત રોયો, ખેતરે વરસાદ થ્યો.

૩૦૭૮.
મંદિરે જઈ રોજ માગ્યું, આ મળે, તે પણ મળે,
એક દી ભગવાન બોલ્યા: ‘આજ મારું પણ સુણો.’

૩૦૭૯.
કાગળો ને શબ્દ ખૂટ્યા, સાવ ખાલી હાથ, ત્યાં
એટલે મેં પત્રમાં બસ આંસુ મૂક્યું એક ત્યાં.

૩૦૮૦.
સાંજ પડતાં ઓસરીમાં બાપુ ને બા બેસતાં,
ચા ભરેલી એક પ્યાલી, બે જણાંનો સાથ, બસ.

૩૦૮૧.
સાંજ ઢળતાં ગામમાં ગોધૂલિ સોનેરી હતી,
આ નગરમાં સાંજ ઢળતાં ધૂળ પણ ઝેરી બની.

૩૦૮૨.
સત્ય બોલ્યો, તો ભલે મિત્રો ઘણા છૂટી ગયા,
આયનો પણ એટલો તો એકલો જીવ્યો હશે.

૩૦૮૩.
એ ગયાં ત્યારે ન રોયો, લોક બોલ્યા: ‘પથ્થરો,’
રાત આખી ઝૂરતો’તો, કોઈએ જોયું નહીં.

૩૦૮૪.
જીતવા યુદ્ધો ઘણાં ખેલ્યાં, ઘણાં હાર્યો, છતાં
આખરે જોયું અરીસે, શત્રુ હું પોતે જ છું.

૩૦૮૫.
ઝૂંપડીની છત ટપકતી, તોય બાળક ઊંઘતું,
ગોદમાં માની હતું, વરસાદ ત્યાં ક્યાંથી નડે?

૩૦૮૬.
‘તું સુખી થા, દીકરા,’ મા-બાપ બોલ્યાં હેતથી,
ને પછી ઘરડાઘરે ચાલી ગયાં ચુપચાપ એ.

૩૦૮૭.
ઓઢણી લટકે હજી, ને ઓરડામાં ગંધ છે,
એ નથી, પણ ઘર હજી એના જ શ્વાસે જીવતું.

૩૦૮૮.
ગીત ગાતું પાંદડું તો ડાળથી પણ ઊતરે,
માણસો તો ઊતરે ત્યારે ય ફરિયાદો કરે.

૩૦૮૯.
ઘર ઉપર હપ્તો, ઉપરથી કાર પર હપ્તો નવો,
શ્વાસ પણ જાણે હવે તો ચાલતા હપ્તે થકી.

૩૦૯૦.
દીકરો મોટો થયો ને બાપથી ઊંચો થયો,
બાપ ભીની આંખથી, ગરદન ઉઠાવી, ગર્વથી.

૩૦૯૧.
સૂર્ય પણ થાકે, પછી તો સાંજના દરિયે ઢળે,
માણસો ક્યાં થાકતા? એ રાતભર દોડ્યા કરે.

૩૦૯૨.
શબ્દ મારા સાવ કાચા, ભાવ પણ સાદો હતો,
તોય એ પાકી ગઝલ થઈ, આંસુ ભીતર જ્યાં ગયું.

૩૦૯૩.
ફૂલ વેચીને ઘરે એ બાળ ખાલી હાથ જાય,
ફૂલ જેવું બાળપણ, પણ ભાગ્યમાં કાંટો હતો.

૩૦૯૪.
એક ચકલી, એક ચણ, ને એક ખાલી આંગણું,
આટલામાં તો હતું આખું જગત મારું, પરાગ.

૩૦૯૫.
ફૂલ આપ્યાં મેં, છતાં એ કાંટ ગણતી’તી, પછી
એ જ કાંટા સાચવીને પાંખડી ફેંકી હતી.

૩૦૯૬.
ચાંદને પૂછ્યું: ‘તને શું ઊંઘ ના આવે કદી?’
ચાંદ બોલ્યો: ‘તું જ જેવો, હું ય કો’ને ઝંખતો.’

૩૦૯૭.
રાત અંધારી ભલે, પણ ઝગમગે છે રાતભર,
એક દીવો આંખમાં માની હજીયે જાગતો.

૩૦૯૮.
રંગ નોખા, ઓરડા મોટા, બધું નવતર અહીં,
ના મળી એ ખાટલી, જેમાં હતી બાની સુગંધ.

૩૦૯૯.
ઓટલો ના, પીપળો ના, ના રહી ઝાલર હવે,
ગામ આખું પણ નગર જેવું ઉદાસી ઓઢતું.

૩૧૦૦.
પ્રેમ તો વરસાદ જેવો, એ પડે ને જાય પણ,
તોય માટીમાં પછીથી કૂંપળો થઈ ઊગતો.

૩૧૦૧.
ખોલ મુઠ્ઠી, તો હવા, આકાશ, તડકો, સૌ તને,
બંધ મુઠ્ઠી રાખશે તો રેત પણ સરકી જશે.

૩૧૦૨.
જે પરાગે ફૂલમાંથી ગંધ ચોરી, એ કહે:
‘હું ટપાલી છું, ખરો દાતાર તો આ ફૂલ છે.’

૩૧૦૩.
ભૂખથી ઊંઘી ગયેલા બાળને સપનું થયું,
ચાંદ જાણે રોટલી, ને તારલા જાણે ચણા.

૩૧૦૪.
દેશ આગળ, ને હજી આગળ, ઘણું આગળ ગયો,
એ જ ઝડપે ગામડાંના માણસો પાછળ ગયા.

૩૧૦૫.
હાથ જોડી, વોટ માગી, એ ગયા દિલ્હી સુધી,
પાંચ વરસે એ જ જોડેલા જ હાથો આવિયા.

૩૧૦૬.
વૃદ્ધ દાદીની કથામાં રાજકન્યા ઊંઘતી,
આજ પણ એ ઊંઘતી, દાદી નથી કે’વા કથા.

૩૧૦૭.
પત્ર પીળો થઈ ગયો ને અક્ષરો ઝાંખા થયા,
એક ‘તારો’ શબ્દ ત્યાં તાજો હજી છે, આ પરાગ.

૩૧૦૮.
હું અરીસો તોડવા ઊઠ્યો હતો ગુસ્સો ભરી,
ત્યાં અરીસે બાળપણ મારું મલકતું જોઈને.

૩૧૦૯.
આંસુ ગંગાજળ સમાં છે, ઠેસ વાગે ત્યાં વહે,
મન ધુએ, ને પાપ સઘળાં ધોઈ નાખે છે પછી.

૩૧૧૦.
કેટલા દીવા જલાવ્યા દેશના ઉત્સવ મહીં,
ઝૂંપડીમાં એક અંધારું હજી બેઠું હતું.

૩૧૧૧.
બાગમાં ફૂલો ઘણાં, પણ મા તણી તુલસી નથી,
ગંધ છે, રંગો ઘણા છે, પણ નથી એ આરતી.

૩૧૧૨.
ગામથી આવેલ કાગળમાં હતી માટી-સુગંધ,
આંખ મીંચી, શ્વાસ લીધો, ને ઘરે પાછો ગયો.

૩૧૧૩.
રોજ દોડે છે ઘડી, ને રોજ દોડે છે ઉમર,
એક બા ઊભી રહી’તી બારણે વર્ષો સુધી.

૩૧૧૪.
ફૂલની ગંધો મફતમાં વાયરો આપ્યા કરે,
આ પરાગે પણ ગઝલને એ જ રીતે આપવી.

૩૧૧૫.
રોજ ચકલી આવતી’તી, ઓસરીમાં બોલતી,
કાચની બારી બની, ને ત્યારથી ના આવતી.

૩૧૧૬.
કામ પરથી બાપ મોડા આવતા, સૂતાં હતાં,
બાળકે પૂછ્યું: ‘અહીં આ કોણ આવ્યું છે, કહો?’

૩૧૧૭.
આજ પણ વરસાદમાં હું કાગળો તરતા કરું,
વાળ ધોળા, તોય ભીતર બાળપણ જીવે હજી.

૩૧૧૮.
શબ્દ મારા ફૂલ જેવા, ભાવ એની ગંધ છે,
ને પરાગે એ જ ગંધે આ ગઝલ ઝૂલી રહી.

૩૧૧૯.
સાંજ પડતાં ઓટલે દાદા જમાવે ડાયરો,
ઓટલો તૂટ્યો, ગયા દાદા, હવે ટીવી બધે.

૩૧૨૦.
હાથમાં લઈ હાથ ચાલ્યા’તા અમે પચ્ચીસ વર્ષ,
એક દી એ હાથ છૂટ્યો, ને સફર સૂની બની.

૩૧૨૧.
રાતરાણી રાતભર મ્હેકી, સવારે ચૂપ થઈ,
આ પરાગે એકલાએ એ સુગંધી સાંભળી.

૩૧૨૨.
હું હતો ઘરનો વડો, ને આજ ખૂણે એકલો,
સૌ પગે લાગી જતા, પણ પાસ ના બેસે કદી.

– પરાગ રતનપરા