અચેતન યાંત્રિકતાનું જગત: આધુનિક માનવની ઊંઘમાં ચાલવાની કથા

**— પરાગ રતનપરા**

---

એક સમય હતો — અને કદાચ એ સમય ક્યારેય ખરેખર ગયો નથી, માત્ર આપણે જ એને ભૂલી ગયા છીએ — જ્યારે માણસ પોતાના પગલાં ગણતો. દરેક ડગલું એક નિર્ણય હતું. દરેક શ્વાસ એક સંવાદ હતો — પોતાની જાત સાથે, આકાશ સાથે, પવન જે દિશામાંથી આવે છે તેની સાથે. પરંતુ હવે? હવે આપણે ચાલીએ છીએ, પણ ચાલવાનું ભૂલી ગયા છીએ. દોડીએ છીએ, પણ ક્યાં જઈ રહ્યા છીએ એ જાણતા નથી. આ લખાણ એ ઊંઘમાં ચાલતા માનવોના જગત વિશે છે — એક એવું જગત જ્યાં ચેતના એક વિલાસિતા બની ગઈ છે, અને અચેતનતા એક જીવનશૈલી.

કોઈ પ્રાચીન ગ્રંથમાં લખ્યું છે કે "જે માણસ જાગતાં જાગતાં ઊંઘે છે, એ મરતાં મરતાં જીવે છે." આ વાક્ય આજના યુગ માટે લખાયું હોય એમ લાગે છે — જાણે કોઈ દૂરના કાળના ઋષિએ આ સમયને જોઈ લીધો હોય, અને એમના હોઠ પર એક ઉદાસ સ્મિત આવ્યું હોય.

---

## ૧. ઘડિયાળની સોય અને આત્માનું વિસર્જન

તમે ક્યારેય ધ્યાન આપ્યું છે કે સવારે ઊઠીને તમારો હાથ સૌથી પહેલાં ક્યાં જાય છે? ફોન તરફ. આ કોઈ સભાન નિર્ણય નથી. આ એક આદેશ છે — પરંતુ કોણે આપ્યો? તમે નહીં. તમારી અંદર કોઈ એવી શક્તિ બેઠી છે જે તમારા કરતાં પહેલાં જાગે છે, તમારા કરતાં પહેલાં નિર્ણય લે છે, અને તમે જ્યારે વિચારો છો કે "મેં ફોન ઉઠાવ્યો," ત્યારે ખરેખર એ ક્રિયા ક્યારની થઈ ચૂકી હોય છે. તમે માત્ર સાક્ષી છો — કર્તા નહીં. પણ તમને લાગે છે કે તમે કર્તા છો. આ ભ્રમ — આ ભવ્ય, ચમકદાર, સુંદર ભ્રમ — આ જ અચેતન યાંત્રિકતાનો પાયો છે.

પ્રાચીન ગ્રંથોમાં આને "યાંત્રિક મનુષ્ય" કહ્યો છે — એવો પ્રાણી જે જીવતો લાગે, બોલતો લાગે, હસતો લાગે, પરંતુ ખરેખર એ એક ઘડિયાળ જેવો છે: ચાવી ભરાઈ છે, સોય ફરે છે, ટકોરા પડે છે — પણ ઘડિયાળને ખબર નથી કે એ સમય બતાવે છે. આધુનિક માનવ આ ઘડિયાળ છે. એ ઊઠે છે, નાહે છે, ખાય છે, ટ્રાફિકમાં ફસાય છે, ઑફિસમાં બેસે છે, ઘરે આવે છે, ટીવી જુએ છે, સૂઈ જાય છે — અને બીજે દિવસે ફરીથી. આખી જિંદગી એક ચક્ર છે — પણ ચક્ર ફેરવનાર કોણ? આ સવાલ પૂછનાર ભાગ્યે જ કોઈ મળે, કારણ કે સવાલ પૂછવો એ ઊંઘમાંથી જાગવાની શરૂઆત છે — અને ઊંઘ ખૂબ મીઠી છે.

જૂના જમાનાના જાદુગરો — જેમને લોકો ડાકણ કે તાંત્રિક કહેતા — એ જાણતા હતા કે મનુષ્યની સૌથી મોટી નબળાઈ એની ઊંઘ છે. અહીં ઊંઘનો અર્થ રાત્રિની ઊંઘ નથી. અહીં ઊંઘ એટલે ચેતનાની ગેરહાજરી — એ સ્થિતિ જ્યાં માણસ બધું કરે છે પણ કશું જાણતો નથી. જૂના ગ્રંથોમાં લખ્યું છે કે "યાંત્રિક માણસ પર જાદુ કરવો સૌથી સરળ છે, કારણ કે એ પહેલેથી જ જાદુ હેઠળ છે — પોતાના જ જાદુ હેઠળ."

---

## ૨. દોડધામ: ક્યાંય પહોંચ્યા વિનાની ગતિ

આધુનિક શહેરોને જુઓ. દરેક માણસ ઉતાવળમાં છે. દરેકને ક્યાંક પહોંચવું છે. પણ જો તમે એમને રોકીને પૂછો — "ક્યાં જાઓ છો?" — તો મોટાભાગના તમને ચોક્કસ જવાબ નહીં આપી શકે. એ "ઑફિસ" કહેશે, "મિટિંગ" કહેશે, "કામ" કહેશે — પણ આ બધા શબ્દો છે, જવાબ નથી. ખરો સવાલ એ છે: *શા માટે?* અને આ "શા માટે"નો જવાબ ક્યારેય પૂછાયો નથી — કારણ કે ઊંઘમાં ચાલતો માણસ સવાલ પૂછતો નથી. એ માત્ર ચાલે છે.

આ દોડધામ એક ભ્રમ છે — એક વિશાળ, સુંદર, ચમકતો ભ્રમ. જાણે કોઈ વિશાળ મેદાનમાં હજારો માણસો ગોળ ગોળ દોડે છે, દરેકને લાગે છે કે એ આગળ જઈ રહ્યો છે, પણ ઉપરથી જુઓ તો ખબર પડે કે બધા એક જ વર્તુળમાં ફરે છે. આ વર્તુળનું નામ "સંસાર" છે — પણ હું આ શબ્દ ધાર્મિક અર્થમાં નથી વાપરતો. હું એ અર્થમાં વાપરું છું જે પ્રત્યેક એ માણસ સમજે છે જેણે એક ક્ષણ માટે થોભીને ચારે તરફ જોયું હોય.

એક માણસ સવારે ઊઠે છે — પ્રમોશન માટે. પ્રમોશન મળે છે — મોટા ઘર માટે. ઘર મળે છે — મોટી ગાડી માટે. ગાડી મળે છે — પાડોશીને બતાવવા માટે. પાડોશી પ્રભાવિત થાય છે — પછી? પછી શું? પછી ફરીથી શરૂ. નવું લક્ષ્ય, નવી દોડ, નવો થાક — પણ જૂનો ખાલીપો. આ ખાલીપો ક્યારેય ભરાતો નથી, કારણ કે જે વસ્તુથી ભરવાનો પ્રયત્ન થાય છે એ વસ્તુ જ ખાલી છે.

ગુપ્ત પરંપરાઓમાં આ દોડધામને "ચક્રભ્રમણ" કહ્યું છે — એ સ્થિતિ જ્યાં આત્મા ગતિનો ભ્રમ અનુભવે છે પરંતુ ખરેખર સ્થિર છે. જેમ એક કૂતરો પોતાની પૂંછડી પકડવા દોડે છે — એ દોડે છે, થાકે છે, હાંફે છે — પણ ક્યાંય પહોંચતો નથી. આધુનિક માનવ આ કૂતરો છે. અને એની પૂંછડી? એ છે "સુખ" — જે હંમેશાં આંગળીના ટેરવે લાગે, પણ ક્યારેય પકડાય નહીં.

---

## ૩. મિમેટિક: નકલનું ગુલામીતંત્ર

હવે વાત કરીએ એ વિચિત્ર અને ભયાનક ઘટનાની જેને આધુનિક ભાષામાં "મીમ" કહે છે — પણ જે ખરેખર ઘણું વધારે ઊંડું અને ઘાતક છે. મીમ એ માત્ર હાસ્યની તસવીર નથી. મીમ એ એક વિચાર-વાયરસ છે — એક એવો વિચાર જે એક મગજમાંથી બીજા મગજમાં કૂદે છે, જેમ ચાંચડ એક કૂતરા પરથી બીજા કૂતરા પર કૂદે.

જ્યારે લાખો માણસો એક જ વાક્ય બોલે, એક જ ટ્રેન્ડ અનુસરે, એક જ ડાન્સ કરે, એક જ રીતે વિચારે — ત્યારે પ્રશ્ન થાય: શું આ બધા ખરેખર વિચારે છે? કે એ વિચારાઈ રહ્યા છે? શું આ નિર્ણય છે કે પ્રતિક્રિયા? શું આ સ્વતંત્રતા છે કે ચેપ?

પ્રાચીન ગુપ્તવિદ્યાના જાણકારો આ ઘટનાને ઓળખતા હતા. એ જાણતા હતા કે વિચારો ફક્ત "તમારા" નથી. વિચારો એ એક પ્રકારની ઊર્જા છે જે વાતાવરણમાં તરે છે — જેમ ધૂળ હવામાં તરે છે — અને જે મગજ ખુલ્લું હોય, જે ચેતના ઊંઘતી હોય, ત્યાં એ ઘૂસી જાય છે અને ઘર કરી લે છે. માણસ પછી વિચારે છે: "આ મારો વિચાર છે." પણ ખરેખર? ખરેખર એ "તમારો" છે? કે એ ક્યાંકથી આવ્યો — કોઈ જાહેરાતમાંથી, કોઈ ફિલ્મમાંથી, કોઈ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાંથી — અને તમારા મગજમાં એવી રીતે ગોઠવાઈ ગયો કે તમને લાગ્યું કે એ તમારો પોતાનો છે?

આ જ મીમેટિક ગુલામી છે. તમે નકલ કરો છો, પણ તમને ખબર નથી કે તમે નકલ કરો છો. તમે વિચારો છો કે તમે "ટ્રેન્ડ ફૉલો કરો છો" — પણ "ટ્રેન્ડ ફૉલો કરવો" એ "નકલ" નું ફક્ત સુંદર નામ છે. અને જ્યારે કરોડો માણસો એકસાથે નકલ કરે, ત્યારે એક ભયાનક વસ્તુ ઘટે છે: વ્યક્તિત્વ ઓગળે છે. દરેક માણસ દરેક બીજા માણસ જેવો બને છે. દરેક ચહેરો દરેક બીજા ચહેરા જેવો લાગે છે. દરેક અવાજ દરેક બીજા અવાજ જેવો સંભળાય છે. આખું વિશ્વ એક વિશાળ દર્પણ-ખંડ બને છે — જ્યાં તમે ગમે ત્યાં જુઓ, તમને તમારું જ પ્રતિબિંબ દેખાય — પણ એ પ્રતિબિંબ તમારું નથી. એ "બીજા કોઈ"નું છે, જેની તમે નકલ કરી છે.

ગુપ્ત પરંપરાઓમાં આ સ્થિતિને "છાયા-અસ્તિત્વ" કહ્યું છે — જ્યાં માણસ પોતાનો નથી, બીજાનો નથી — એ ફક્ત એક છાયા છે, એક પડછાયો જે કોઈ બીજાના પ્રકાશમાં ચાલે છે. અને સૌથી ભયાનક વાત? છાયાને ખબર નથી કે એ છાયા છે. એ પોતાને ઘન માને છે, વાસ્તવિક માને છે, સ્વતંત્ર માને છે.

---

## ૪. ગુપ્ત અને રહસ્યમય પરિમાણ: દેખાતી દુનિયા પાછળનું અદૃશ્ય તંત્ર

હવે આપણે ત્યાં આવીએ જ્યાં મોટાભાગના લોકો જવાથી ડરે છે — અથવા જેના અસ્તિત્વ વિશે એમને ખબર જ નથી. આ દૃશ્ય જગતની પાછળ — આ ભાગદોડ, આ દોડધામ, આ મીમેટિક ગુલામીની પાછળ — એક ગુપ્ત માળખું છે. એક અદૃશ્ય તંત્ર. એક એવી રચના જે દેખાતી નથી, પણ જે દરેક ચીજને સંચાલિત કરે છે.

પ્રાચીન વિદ્યાઓમાં — ભારતીય તંત્ર હોય, મિસ્રની હર્મેટિક પરંપરા હોય, કે ગ્રીક રહસ્યવાદ — બધામાં એક સમાન સત્ય છે: દૃશ્ય જગત એ ફક્ત સપાટી છે. પાણીની સપાટી પર તરતા ફૂલ જેવું. ફૂલ દેખાય છે, સુંદર છે, સુગંધિત છે — પણ એનાં મૂળ ક્યાં છે? નીચે. અંધારામાં. કાદવમાં. એ અંધારું, એ કાદવ, એ ઊંડાણ — એ જ ગુપ્ત પરિમાણ છે.

આધુનિક જગતની અચેતન યાંત્રિકતા કોઈ અકસ્માત નથી. એ એક ડિઝાઈન છે. કોઈ "કોણ" છે જેણે ડિઝાઈન કર્યું — એવું હું નથી કહેતો. કદાચ કોઈ "કોણ" નથી. કદાચ એ એક ઊર્જા છે, એક પ્રવાહ, એક વૃત્તિ — જે ચેતનાને ઊંઘાડી રાખવામાં રસ ધરાવે છે. ગુપ્ત પરંપરાઓમાં આ ઊર્જાને ઘણાં નામ આપ્યાં છે — "અસુર," "આર્કોન," "ડેમિઅર્જ," "માયા" — પણ નામ મહત્ત્વનું નથી. મહત્ત્વની એ વાત છે કે આ ઊર્જા કામ કરે છે — ચુપચાપ, અદૃશ્ય રીતે, સતત.

એ કેવી રીતે કામ કરે છે? ત્રણ રીતે:

**પ્રથમ — ધ્યાન ચોરી.** તમારું ધ્યાન એ તમારી સૌથી મૂલ્યવાન સંપત્તિ છે. પ્રાચીન ગ્રંથોમાં લખ્યું છે: "ધ્યાન એ આત્માનું સોનું છે." જ્યાં તમે ધ્યાન આપો છો, ત્યાં તમારી ચેતના વહે છે. ત્યાં તમારું "હોવું" કેન્દ્રિત થાય છે. આધુનિક જગત — એના ફોન, એની સ્ક્રીન, એની સૂચનાઓ, એના બ્રેકિંગ ન્યૂઝ — આ બધું એક જ કામ કરે છે: તમારું ધ્યાન ચોરવું. તમારા ધ્યાનને ટુકડે ટુકડે વિભાજિત કરવું. અને જ્યારે ધ્યાન વિભાજિત થાય, ત્યારે ચેતના નબળી પડે. નબળી ચેતના = ઊંઘતો માણસ. ઊંઘતો માણસ = યાંત્રિક માણસ. આ સમીકરણ સમજો — આ જ ગુપ્ત તંત્રની ચાવી છે.

**દ્વિતીય — ભય.** ભય એ સૌથી શક્તિશાળી સાધન છે જે ચેતનાને ઊંઘાડે છે. ભયગ્રસ્ત માણસ વિચારી શકતો નથી — એ ફક્ત પ્રતિક્રિયા કરે છે. અને પ્રતિક્રિયા એ યાંત્રિકતાનું બીજું નામ છે. ન્યૂઝ ચેનલો, સોશિયલ મીડિયા, રાજકારણ — બધું ભય ઉત્પન્ન કરે છે. "અર્થતંત્ર ડૂબશે!" "યુદ્ધ થશે!" "નોકરી જશે!" — આ બધા વાક્યો ભય-મંત્ર છે. હા, મંત્ર — કારણ કે જેમ મંત્ર પુનરાવર્તનથી શક્તિશાળી બને છે, તેમ આ ભય-વાક્યો વારંવાર સંભળાવવાથી તમારી ચેતનામાં ઊંડે ઊતરે છે અને તમને એક કાયમી ભયની સ્થિતિમાં રાખે છે. ભયગ્રસ્ત માણસ ક્યારેય જાગતો નથી — કારણ કે જાગવા માટે હિંમત જોઈએ, અને ભયે એ હિંમત ખાઈ લીધી છે.

**તૃતીય — ઇચ્છાનું યંત્ર.** ગુપ્ત પરંપરાઓમાં "ઇચ્છા" ને એક ચુંબક ગણવામાં આવે છે — એ તમને ખેંચે છે. જ્યાં ઇચ્છા, ત્યાં ખેંચાણ. જ્યાં ખેંચાણ, ત્યાં ગતિ. જ્યાં ગતિ, ત્યાં ભ્રમ. આધુનિક જગત ઇચ્છાઓનું કારખાનું છે. દર કલાકે તમારામાં નવી ઇચ્છા ઉત્પન્ન થાય છે — નવો ફોન, નવાં કપડાં, નવી જગ્યાએ ફરવું, નવો અનુભવ. આ ઇચ્છાઓ "તમારી" નથી — એ બહારથી રોપાઈ છે, જાહેરાતો દ્વારા, ઇન્ફ્લુએન્સરો દ્વારા, સમાજ દ્વારા. પણ એક વાર રોપાયા પછી, એ "તમારી" લાગે છે. અને તમે એ ઇચ્છા પાછળ દોડો છો — એ જ દોડધામ, એ જ ચક્રભ્રમણ.

---

## ૫. અર્થહીનતાનો ગુપ્ત અર્થ

અહીં એક વિચિત્ર વળાંક આવે છે. જો બધું અર્થહીન છે — આ દોડધામ, આ મીમેટિક ગુલામી, આ યાંત્રિક જીવન — તો શું જીવનનો કોઈ અર્થ જ નથી?

ગુપ્ત પરંપરાઓ કહે છે: અર્થ છે — પણ એ ત્યાં નથી જ્યાં તમે શોધો છો. અર્થ ગતિમાં નથી — સ્થિરતામાં છે. અર્થ બહાર નથી — અંદર છે. અર્થ ભવિષ્યમાં નથી — અત્યારે છે.

જે ક્ષણે તમે થોભો — ખરેખર થોભો, ફક્ત શરીરથી નહીં, મનથી — એ ક્ષણે કંઈક ઘટે છે. જાણે કોઈ ઓરડામાં અંધારું હતું, અને અચાનક એક નાનકડી તિરાડમાંથી પ્રકાશ આવ્યો. એ પ્રકાશ ઝળહળતો નથી, આંધળો કરતો નથી — એ ફક્ત છે. શાંત, સ્થિર, હાજર. એ પ્રકાશ — એ ચેતના છે. તમારી ચેતના. જે હંમેશાં ત્યાં હતી, પણ ધ્યાનની ચોરી, ભયના મંત્રો, અને ઇચ્છાના ચુંબકોએ એને ઢાંકી દીધી હતી.

પ્રાચીન રહસ્યવાદીઓ આ ક્ષણને "પ્રથમ જાગૃતિ" કહેતા. એ ક્ષણ જ્યારે ઊંઘમાં ચાલતો માણસ પહેલી વાર આંખ ઉઘાડે. એ ક્ષણ ભયાનક પણ હોય છે — કારણ કે જ્યારે તમે પહેલી વાર જુઓ છો કે તમે ઊંઘમાં ચાલતા હતા, ત્યારે એ સત્ય કડવું હોય છે. "મેં આટલાં વર્ષો ઊંઘમાં વિતાવ્યાં?" — આ પ્રશ્ન પીડાદાયક છે. પણ એ પીડા જ દરવાજો છે.

---

## ૬. આધુનિક જાદુ: સ્ક્રીન, અલ્ગોરિધમ, અને સામૂહિક સંમોહન

એક વાત સમજવી જરૂરી છે: આધુનિક જગતમાં જાદુ ખતમ થયો નથી. એ ફક્ત રૂપ બદલીને આવ્યો છે. જૂના જમાનામાં જાદુગર ધૂપ કરતા, મંત્ર ભણતા, યંત્ર દોરતા — અને લોકોની ચેતના પર પ્રભાવ પાડતા. આજે? આજે ધૂપની જગ્યાએ સ્ક્રીનનો પ્રકાશ છે. મંત્રની જગ્યાએ અલ્ગોરિધમ છે. યંત્રની જગ્યાએ ઍપ ડિઝાઈન છે. અને પ્રભાવ? પ્રભાવ એ જ છે — ચેતનાનું સંમોહન.

વિચારો: કરોડો લોકો એક જ સ્ક્રીન તરફ જોઈ રહ્યા છે. એમની આંખો ચમકે છે — પણ એ ચમક ચેતનાની નથી, એ પ્રતિબિંબની છે. એ સ્ક્રીનનો પ્રકાશ છે, એમનો પ્રકાશ નથી. કરોડો લોકો એક જ સમયે ઉપર-નીચે સ્ક્રોલ કરે છે — જાણે કોઈ અદૃશ્ય હાથ એમની આંગળીઓ ચલાવે છે. આ સામૂહિક સંમોહન છે — અને એ એટલું સફળ છે કે સંમોહિત લોકોને ખબર જ નથી કે એ સંમોહિત છે.

ગુપ્ત પરંપરાઓમાં એક ખ્યાલ છે: "એગ્રીગોર" — એક સામૂહિક ચેતન-ઊર્જા જે ત્યારે ઉત્પન્ન થાય જ્યારે ઘણા લોકો એક જ વસ્તુ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે. જ્યારે કરોડો લોકો એક જ ઍપ વાપરે, એક જ ટ્રેન્ડ અનુસરે, એક જ ગીત સાંભળે — ત્યારે એક "એગ્રીગોર" રચાય છે. આ ઊર્જા-સ્વરૂપ પોતાનું જીવન જીવવા લાગે છે — એ ખવડાવે છે લોકોના ધ્યાનથી, અને બદલામાં લોકોને વધુ ઊંઘમાં ડુબાડે છે. આ એક ભયાનક ચક્ર છે — અને લાખો લોકો એમાં ફસાયેલા છે, પણ એમને ખબર નથી.

---

## ૭. ઊંઘમાંથી જાગવું: એક અંગત કથા

હું આ બધું લખી રહ્યો છું, અને મને ખબર છે કે હું પણ ઊંઘમાં છું. આ કોઈ નમ્રતા નથી — આ સત્ય છે. જે માણસ કહે કે "હું સંપૂર્ણપણે જાગ્યો છું" — એ સૌથી ઊંડી ઊંઘમાં છે.

પણ ક્યારેક — ભાગ્યે જ, દુર્લભ ક્ષણોમાં — કંઈક ઘટે છે. કોઈ સવારે ચા પીતાં પીતાં અચાનક વરસાદની ગંધ આવે, અને એક ક્ષણ માટે બધું થોભે. વિચારો થોભે, ઇચ્છાઓ થોભે, ભય થોભે — અને ફક્ત એ ગંધ રહે. એ ક્ષણ — એ ટૂંકી, ક્ષણભંગુર, લગભગ-ન-થઈ-હોય-એવી ક્ષણ — એ જ જાગૃતિ છે.

પ્રાચીન રહસ્યવાદીઓ આ ક્ષણો માટે જીવતા. એ જાણતા હતા કે ચેતના કોઈ મંજિલ નથી — એ એક ક્ષણ છે. અને એ ક્ષણ વારંવાર આવે — જો તમે એને આમંત્રણ આપો. જો તમે થોભો. જો તમે ચક્રભ્રમણમાંથી એક ડગલું બહાર આવો — માત્ર એક ડગલું.

---

## ૮. અંતિમ વાત: અંધારામાં દીવો

આ લખાણ કોઈ ઉપાય નથી આપતું. ઉપાય આપવો એ પણ એક પ્રકારની યાંત્રિકતા છે — "આ કરો, પેલું કરો, પાંચ પગથિયાં ચડો, સાત ટેવો અપનાવો." ના. આ લખાણ ફક્ત એક પ્રશ્ન છે — એક લાંબો, વિસ્તૃત, ધીમેથી પૂછાતો પ્રશ્ન:

*શું તમે જાગ્યા છો?*

અને જો આ પ્રશ્ન તમારી અંદર કંઈક હલાવે — કોઈ ઊંડા, ભૂલાયેલા ભાગને સ્પર્શે — તો કદાચ એ જ તમારો જવાબ છે.

કારણ કે ગુપ્ત પરંપરાઓ કહે છે: "પ્રશ્ન જ ઉત્તર છે. શોધ જ મંજિલ છે. અને જે માણસ ઊંઘમાં ચાલતાં ચાલતાં અચાનક પૂછે — 'હું ઊંઘું છું?' — એ ક્ષણે, એક અંશે, એ જાગ્યો."

આ જગત અંધારું છે — પણ અંધારું હોવાનો અર્થ એ નથી કે પ્રકાશ નથી. પ્રકાશ છે. એ હંમેશાં હતો. ફક્ત આંખો બંધ છે.

આંખો ખોલો.

ધીમેથી. ધીરજથી. પ્રેમથી.

પણ ખોલો.

---

*— પરાગ રતનપરા*