ઝૂમ આઉટ પછી ઝૂમ ઇન

મોટા ભાગના માણસો કાં તો આકાશ જુએ છે અથવા પગ નીચેની ધૂળ. બંને સાથે જોવાની એમની તૈયારી હોતી નથી. જિમ કોલિન્સ અને મોર્ટન હેન્સને ૨૦૧૧માં પોતાના પુસ્તક 'ગ્રેટ બાય ચોઇસ'માં એક સાદો વિચાર આપ્યો: પહેલાં ઝૂમ આઉટ કરો, પછી ઝૂમ ઇન કરો. જ્યારે કોઈ અણધારી આફત આવે કે મોટો નિર્ણય લેવાનો હોય, ત્યારે પહેલાં કેમેરો પાછળ ખેંચો. આખું ચિત્ર જુઓ, ક્ષિતિજ તપાસો, પવન કઈ તરફ ફૂંકાય છે તે માપો. આ ઝૂમ આઉટ છે. એક વાર દિશા નક્કી થઈ જાય, પછી તરત કેમેરો આગળ લાવો અને આગામી એક ડગલા પર પૂરી તાકાતથી ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો. આ ઝૂમ ઇન છે.

આ વિચાર માત્ર કોર્પોરેટ મીટિંગો માટે નથી, જિંદગીના વ્યવહાર માટે છે. સામાન્ય લોકો સંકટ આવે ત્યારે ગભરાઈને માત્ર તત્કાળ બચાવ શોધે છે. નાની તકલીફમાં અટવાઈ જાય છે અને મોટો ખતરો જોવાનું ચૂકી જાય છે. બીજી બાજુ, કહેવાતા વિચારકો માત્ર મોટી મોટી વાતો કરે છે પણ જમીન પર કઈ કૂંચી ફેરવવી તેની તેમને ખબર હોતી નથી. વિઝન હોવું પૂરતું નથી, એક્ઝિક્યુશનની ધગશ પણ જોઈએ. દૂરબીન અને બિલોરી કાચ બંને તમારી પાસે હોવા જોઈએ.

આપણું એક ગામડું અને એપીએમસી (એપીએમસી) માર્કેટ જુઓ. રાજકોટ કે ગોંડલ માર્કેટ યાર્ડમાં મગફળી અને જીરું વેચવા આવતો સમજદાર ખેડૂત આ જ મોડેલ વાપરે છે. એ વાવણી કરતાં પહેલાં આખું ચિત્ર તપાસે છે—આ વખતે ચોમાસું કેવું રહેશે, વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવ શું છે, સરકારી ટેકાના ભાવ કેવા રહેશે. આ એનું 'ઝૂમ આઉટ' છે. એક વાર એને લાગ્યું કે કપાસ કરતાં જીરું વાવવા જેવું છે, પછી એ ખેતરમાં ઉતરે છે. ત્યાં એ માત્ર બિયારણની ગુણવત્તા, ખાતરનો સમય અને રોજિંદા નીંદણ પર ધ્યાન આપે છે. આ 'ઝૂમ ઇન' છે.

જો ખેડૂત માત્ર ખેતરના ખાડા જોતો રહે તો કમોસમી વરસાદમાં ધોવાઈ જાય. અને જો માત્ર હવામાનના ગ્લોબલ નકશા જોતો રહે તો ખેતરમાં ઉધઈ લાગી જાય. સફળતા આ બે દ્રષ્ટિ વચ્ચેની સતત આવનજાવનમાં છે. પહેલાં સમગ્ર સંજોગોને ઉપરથી પંખીની નજરે ઓળખો, અને ક્ષણભરમાં કારીગરની જેમ કામે લાગી જાઓ.

જે માણસ પહાડની ટોચ પરથી ખીણ ન જોઈ શકે એ નીચે લપસી જવાનો છે, અને જે માત્ર ટોચ જ જોયા કરે એ પથ્થર સાથે અથડાવાનો છે.