રેકૂન પદ્ધતિ

સિસ્ટમ કેટલી મજબૂત છે તે શાંતિના દિવસોમાં ક્યારેય પરખાતું નથી. કટોકટી આવે ત્યારે જ ખબર પડે છે કે પાયામાં કેટલું પોલાણ હતું. નેટફ્લિક્સે પોતાની સર્વર સિસ્ટમને કસોટીએ ચડાવવા માટે જાણીતો ‘કેઓસ મંકી’ પ્રોગ્રામ બનાવ્યો હતો, જે અચાનક ચાલુ કામમાંથી કોઈ સર્વર બંધ કરી દેતો. સિંગાપોરની ડીબીએસ બેન્કમાં પોલ કોબાન અને તેમની ટીમે આ જ વિચારને ઓફિસના રોજિંદા વહીવટમાં ઉતાર્યો અને તેને નામ આપ્યું ‘રેકૂન’. આ વિચારની વિગત ૨૦૨૦ના પુસ્તક ‘ઈટ સ્લીપ ઈનોવેટ’માં વિગતવાર નોંધાઈ છે. તેનો મૂળ વિચાર સાવ સીધો છે: સંકટ બહારથી આવે અને તમારો વિનાશ કરે, તેના કરતાં જાતે જ અંદર થોડી ગરબડ ઊભી કરીને જુઓ કે તંત્ર ટકી શકે છે કે નહીં.

આ કોઈ નુકસાન પહોંચાડવાની વિકૃતિ નથી. આ સભાનપણે નિયંત્રિત અરાજકતા પેદા કરવાની કળા છે. જ્યારે બધું બરાબર ચાલતું હોય ત્યારે કર્મચારીઓ ગાફેલ બની જાય છે. બધા માની લે છે કે ફાઈલો પોતાની મેળે આગળ વધે છે અને સર્વર ક્યારેય ઠપ નહીં થાય. રેકૂન પદ્ધતિ કોઈ પૂર્વચેતવણી વિના અચાનક નાની મુશ્કેલી ઊભી કરે છે. અચાનક વીજળી કાપી નાખવી, મહત્ત્વના માણસને કહ્યા વગર એક દિવસ માટે સિસ્ટમમાંથી દૂર કરી દેવો અથવા મુખ્ય ડેટાબેઝ અટકાવી દેવો. આ કૃત્રિમ આંચકો બતાવી આપે છે કે યોજના ક્યાં તૂટે છે.

આપણે ત્યાં મોટા ભાગના વહીવટ અકસ્માતની રાહ જોતા બેઠા હોય છે. સુરત કે અમદાવાદની કાપડની જૂની પેઢીઓમાં આ રોગ સામાન્ય છે. પેઢીનો તમામ વહીવટ પચાસ વર્ષ જૂના એક જ મહેતાજીના મગજમાં ચાલતો હોય. કયો માલ ક્યાંથી આવ્યો, કોની કેટલી ઉઘરાણી બાકી છે અને કયો વેપારી કેટલું વ્યાજ કાપે છે, તે ચોપડામાં નહીં પણ મહેતાજીની યાદશક્તિમાં નોંધાયેલું હોય. શેઠ માને છે કે પેઢી લોખંડી છે. હવે કલ્પના કરો કે શેઠ અચાનક મહેતાજીને એક અઠવાડિયાની રજા આપી દે અને કહે કે પેઢી ચલાવો. પહેલા જ દિવસે નાસભાગ મચી જશે. ગ્રાહકોના ફોન રણકશે અને હિસાબો અટકી જશે. આ જે ધ્રુજારી આવી, તે સિસ્ટમની નબળાઈ છે.

નબળાઈ છુપાવવાથી તાકાત બનતી નથી. સાચી મજબૂતી ત્યારે જ આવે જ્યારે તમે પોતાની સિસ્ટમને જાણીજોઈને હચમચાવો. જે પેઢી પોતાના નિયમો જાતે તોડીને ચકાસતી નથી, તેને બજારનો નાનો આંચકો પણ જમીનદોસ્ત કરી નાખે છે. કટોકટીમાં બચવું હોય તો શાંતિના સમયે જાતે જ આગ લગાડવાની હિંમત કેળવવી પડે.

જે દીવાલને તમે જાતે હચમચાવતા ડરો છો, તે બીજાના એક જ ધક્કે તૂટી પડવાની છે.