ડબલ્યુઆઇપી લિમિટ

એક સાથે દસ કામ શરૂ કરવા એ બહાદુરી નથી, મૂર્ખામી છે. માણસનું મગજ એક સમયે એક જ દિશામાં દોડી શકે. પણ દુનિયા આપણને મલ્ટીટાસ્કિંગના ખોટા ગુણગાન ગાતી શીખવે છે. પરિણામ એ આવે છે કે બધાં કામ અધૂરાં રહે છે અને પૂરું એકેય થતું નથી. આ રોગનો પાકો ઈલાજ છે: 'ડબલ્યુઆઇપી લિમિટ' એટલે કે વર્ક-ઇન-પ્રોગ્રેસ મર્યાદા. સાદો નિયમ છે, જ્યાં સુધી હાથ પર લીધેલું જૂનું કામ પૂરું ન થાય ત્યાં સુધી નવું કામ અડવું નહીં.

આ વિચાર જાપાનની ટોયોટા ફેક્ટરીની કાનબાન સિસ્ટમમાંથી આવ્યો. કારખાનાના ફ્લોર પર વણવિકાયેલા કે અધૂરા માલના ઢગલા ન થવા જોઈએ. પછી ડેવિડ એન્ડરસન જેવા મેનેજમેન્ટ વિચારકોએ તેને ઓફિસના ટેબલ અને કોમ્પ્યુટર સુધી લંબાવ્યો. ફિલોસોફી એકદમ સચોટ છે: કામ શરૂ કરવાનું બંધ કરો, કામ પૂરું કરવાનું શરૂ કરો. ક્ષમતા કરતાં વધારે કામ સિસ્ટમમાં ઘુસાડો એટલે આખી સિસ્ટમ જામ થઈ જાય.

આપણે માનીએ છીએ કે ટેબલ પર ઢગલો ફાઈલો હોય એટલે માણસ વ્યસ્ત દેખાય. વાસ્તવમાં તે માત્ર ટ્રાફિક જામ છે. જ્યારે તમે એક કામમાંથી બીજા કામમાં કૂદો છો, ત્યારે મગજ દરેક વખતે ધ્યાન બદલવાની ઊંચી કિંમત ચૂકવે છે. કામની ગતિ વધારવી હોય તો કામની સંખ્યા ઘટાડવી પડે. પાઇપલાઇનમાં જેટલું પાણી સમાય તેટલું જ રેડાય, વધારે નાખો તો પાઇપ ફાટી જાય.

કોઈપણ સરકારી કલેક્ટર કચેરી કે તાલુકા પંચાયતની મુલાકાત લો. બાબુના ટેબલ પર ધૂળ ખાતી ૨૫ ફાઈલો પડી હશે. પેન્ડિંગ કામનો આખો પહાડ ખડકાયેલો હોય. અરજદાર આવે એટલે બાબુ કહેશે કે કામ ચાલુ છે. વાસ્તવમાં એ બધી ફાઈલો વર્ક-ઇન-પ્રોગ્રેસ છે, જેમાંથી પૂરું કશું થતું નથી. જો એ બાબુ પોતાની જાતને નિયમ બાંધી દે કે ટેબલ પર એક સમયે માત્ર ત્રણ જ ફાઈલ રહેશે અને તે પતે પછી જ ચોથી ફાઈલ ખૂલશે, તો આખી કચેરીનો સડો બે મહિનામાં સાફ થઈ જાય. પણ બાબુઓને અટકાવી રાખવામાં સત્તાનો ભ્રમ મળે છે.

આ સિદ્ધાંત માત્ર ફેક્ટરી કે કચેરી માટે નથી, તમારી અંગત જિંદગી માટે પણ છે. એક સાથે ચાર પુસ્તકો વાંચવાનું શરૂ કરશો તો વર્ષના અંતે એકેય પૂરું નહીં થાય. એક કામ પૂરું થાય પછી જ બીજાને હાથ લગાડવાની ક્રૂર શિસ્ત કેળવવી પડે.

અધૂરા કામનો ઢગલો તમારી મહેનતની સાબિતી નથી, તમારા આયોજનના દેવાળિયાપણાનો પુરાવો છે.