સદ્ગુણનું જાહેર પ્રદર્શન

કોઈ સારો વિચાર ધરાવવો એક વાત છે અને એ વિચારના આધારે ખરેખર કામ કરવું બીજી વાત છે. પણ આજનો જમાનો આ બંનેથી આગળ નીકળી ગયો છે. હવે સૌથી મહત્વનું એ છે કે તમે દુનિયા સામે કેટલા પવિત્ર દેખાઓ છો. પોતાના સાચા ચારિત્ર્ય કે ત્યાગ વગર, માત્ર જાહેરમાં નૈતિક રીતે ઉત્તમ દેખાવાનો ઢોંગ કરવો એટલે સદ્ગુણનું જાહેર પ્રદર્શન. આ અંગ્રેજી શબ્દ બ્રિટિશ પત્રકાર જેમ્સ બાર્થોલોમ્યુએ ૨૦૧૫ના એક લેખમાં બહુ ચર્ચાસ્પદ બનાવ્યો હતો.

આ આખી રમત મફતમાં સંત બનવાની છે. સોશિયલ મીડિયા પર કોઈ ગરીબ વિષે લાંબી ભાવુક પોસ્ટ મૂકવી સાવ મફત છે, પણ કોઈ જરૂરિયાતમંદને પોતાના ખિસ્સામાંથી એક રૂપિયો આપવો અઘરો છે. સમાજમાં જ્યારે વાસ્તવિક કામ કરતાં માત્ર સારા બોલવાની કિંમત વધી જાય, ત્યારે આવા દેખાડા વધી જાય છે. માણસ કોઈ ઊંડી માન્યતાથી નહીં, પણ બીજા લોકો પોતાની પીઠ થાબડે તેટલા ખાતર અમુક મુદ્દાઓ પર અવાજ ઉઠાવતો થઈ જાય છે.

આપણે ત્યાં વેપારી પેઢીઓમાં આ ખેલ વર્ષોથી ચાલે છે. સુરતના કાપડ બજારમાં એક વેપારી પોતાની આખી દુકાનમાં ગાયોના ફોટા ચોંટાડે અને ગલ્લા ઉપર બેસીને મોટી મોટી ધર્મની વાતો કરે. દર પૂનમે ગૌશાળામાં જઈને ફોટા પડાવે અને ફેસબુક પર લાઈવ કરે. પણ જ્યારે પોતાના કારખાનામાં બાર-બાર કલાક મજૂરી કરતા માણસોને મહિનાનો પગાર આપવાનો વારો આવે, ત્યારે બે-બે અઠવાડિયાં ધક્કા ખવડાવે. એ માણસ માટે ગૌસેવા એ ભક્તિ નથી, પોતાની પ્રતિષ્ઠા ચકચકિત રાખવાનું જાહેર પ્રદર્શન છે.

આવો ઢોંગ ફક્ત વ્યક્તિઓ નથી કરતી, આખી બ્રાન્ડ્સ અને કંપનીઓ પણ કરે છે. પર્યાવરણ કે મહિલા સશક્તિકરણના નામે મોટી મોટી જાહેરાતો બનાવવી સહેલી છે. એ જાહેરાત જોઈને ગ્રાહક પ્રભાવિત થઈ જાય છે. વાસ્તવિકતા એ હોય છે કે કંપનીની પોતાની ફેક્ટરી જમીન અને પાણીનું સત્યાનાશ વાળતી હોય. નૈતિકતા જ્યારે માર્કેટિંગ બની જાય ત્યારે સાચો સુધારો મરી પરવારે છે.

જે માણસ ઢોલ વગાડીને પોતાના પુણ્યની જાહેરાત કરે છે, તે ખરેખર પુણ્ય નહીં પણ પોતાનો નફો વેચી રહ્યો હોય છે.