મૂલ્ય-જટિલતા પ્રાથમિકતા મેટ્રિક્સ

બધા જ કામ એકસાથે પતાવવાની લાલચ માણસને દેવાળિયો બનાવી દે છે. ટેબલ પર દસ ફાઈલો પડી હોય ત્યારે કઈ ઉપાડવી? બિઝનેસ મેનેજમેન્ટની દુનિયામાં આ નિર્ણય લેવા માટે એક સાદો નકશો વપરાય છે: મૂલ્ય અને જટિલતાનો આલેખ. એક ધરી પર મૂલ્ય એટલે કે એ કામથી થતો ચોખ્ખો ફાયદો, અને બીજી ધરી પર જટિલતા એટલે કે એ પૂરું કરવામાં વપરાતો સમય, પરસેવો અને નાણાં. આ બે બાબતોને સામસામે મૂકો એટલે ચાર ખાનાં બને. ઓછા ખર્ચે મોટો ફાયદો આપે તે હાથવગી જીત છે. મોટો ખર્ચ અને મોટો ફાયદો હોય તે દીર્ઘકાલીન વ્યુહરચના છે. ઓછો ફાયદો અને મોટો માથાનો દુખાવો હોય તે કચરો છે.

આ મોડેલ કોઈ એક વ્યક્તિના નામે પેટન્ટ થયેલું નથી. આધુનિક કોર્પોરેટ જગતમાં પ્રોડક્ટ મેનેજરો અને કન્સલ્ટન્ટ્સે વર્ષોના અનુભવ પછી તેને વ્યવહારુ ઘાટ આપ્યો છે. કોઈ ભારેખમ ગણિત નથી, માત્ર દંભ વગરની સ્પષ્ટતા છે. માણસજાતની જૂની નબળાઈ છે: આપણે હંમેશાં એવાં કામોમાં અટવાઈ જઈએ છીએ જેમાં મહેનત પુષ્કળ હોય પણ છેલ્લે હાથમાં ધૂળ સિવાય કશું ન આવે. આ મેટ્રિક્સ તમારી ઊર્જાને ખોટા ખાડામાં ઢોળાતી અટકાવે છે.

આપણા શહેરોનો ટ્રાફિક જુઓ. મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દર વર્ષે અબજો રૂપિયાના ઓવરબ્રિજ મંજૂર કરે છે. આ પુલ બનતાં પાંચ વર્ષ લાગે, રસ્તા બંધ રહે, અંધાધૂંધી સર્જાય. આ છે ભારે જટિલતા અને મોટો ખર્ચ. તેની સામે રસ્તા પરના ખાડા પૂરવા, લાઈટ સિગ્નલ બરાબર ચલાવવા કે રોંગ સાઈડ ચલાવનારાને કડક દંડ કરવો એ તદ્દન સાદાં કામો છે. તેમાં જટિલતા સાવ ઓછી છે અને જનતાને તાત્કાલિક રાહત મળે છે. પણ સરકારી બાબુઓ નાના, સચોટ સુધારા કરવાને બદલે પાંચ વર્ષ ચાલનારાં ભપકાદાર બાંધકામોમાં માથું મારે છે. પરિણામે પાંચ વર્ષ સુધી આખું શહેર નર્કાગાર બની રહે છે.

જીવનમાં અને વેપારમાં કાયમ પહેલાં એવાં કામ પકડો જે ઓછી મહેનતે સીધું પરિણામ આપે. જે કામ કરવા પાછળ જિંદગી ઘસાઈ જાય પણ વળતર નહિવત્ મળે, તેને પ્રેમપૂર્વક કચરાપેટીમાં પધરાવી દો. અગત્યનું કામ કરવું એ બહાદુરી નથી, સાચું કામ સમયસર પસંદ કરવું એ ખરી સમજદારી છે.

જે માણસ નાની છીંક મટાડવા માટે બ્રેઈન સર્જરીનું પ્લાનિંગ કરે છે, એ આખરે પોતાની મૂર્ખાઈથી જ મરે છે.