કથિત જનીન અસર

તમારા ડીએનએમાં શું લખેલું છે તે મહત્વનું નથી. તમને શું કહેવામાં આવ્યું છે તે જીવલેણ છે. આ શબ્દપ્રયોગ આધુનિક મનોવિજ્ઞાન અને જીવવિજ્ઞાનની ચર્ચાઓમાંથી ઊભરી આવ્યો છે. તેનો ચોક્કસ શોધક કોણ છે તે જાણીતું નથી, પણ વિચાર તદ્દન નક્કર છે. માણસને જ્યારે ખબર પડે કે તેના જનીનોમાં કોઈ ખાસ નબળાઈ કે ક્ષમતા છુપાયેલી છે, ત્યારે તેનું શરીર એ જ માહિતી મુજબ વર્તવા લાગે છે. ખરેખર જનીન ખરાબ હોય કે ન હોય, માત્ર માહિતી મળવાથી જ શરીર હાર માની લે છે.

આ પ્લેસિબો કરતાં ઊંધી દિશામાં ચાલતો વહેમ છે. તમને એમ કહેવામાં આવે કે તમારા લોહીમાં સ્થૂળતા કે હૃદયરોગનો વારસો પડેલો છે, એટલે તમારી ચયાપચયની ક્રિયા ધીમી પડી જાય છે. તમને એમ કહેવાય કે તમે દોડવા માટે જન્મ્યા જ નથી, એટલે ફેફસાં બે રાઉન્ડ પછી થાકી જાય છે. જનીનો આપણું ભાગ્ય નથી ઘડતા, પણ જનીનો વિશેનું અજ્ઞાન અથવા અર્ધકચરી માહિતી આપણું માનસિક પ્રોગ્રામિંગ જરૂર બદલી નાખે છે. મન જ્યારે માની લે કે શરીરમાં ખામી છે, ત્યારે સ્નાયુઓ લડવાનું બંધ કરી દે છે.

ગુજરાતી પરિવારોમાં આ રોગ ઘેરઘેર જોવા મળે છે. સુરત કે અમદાવાદની કોઈ પ્રખ્યાત હોસ્પિટલમાં જાવ. ડૉક્ટર સામાન્ય ચેકઅપ પછી કહે કે પિતાજીને ડાયાબિટીસ હતો એટલે તમને પણ ચાલીસ પછી આવશે જ. દર્દી એ જ ક્ષણે પચાસ ટકા બીમાર થઈ જાય છે. પરેશભાઈ રોજ સવારે ચાલવા જતા હતા. જેવા રિપોર્ટમાં વાંચ્યું કે અમુક ટેસ્ટમાં સુગરની સંભાવના વધારે છે, કે તરત એમણે પગના દુખાવાની ફરિયાદ શરૂ કરી દીધી. ખોરાક નિયંત્રણ છૂટી ગયું, કારણ કે મનમાં ઠસી ગયું કે આ તો વંશપરંપરાગત છે, લડીને શું ફાયદો?

આ અસર માનવજાતની જૂની નબળાઈ છે. આપણે આપણી આળસ અને લાચારીને વિજ્ઞાનનો મહોરો પહેરાવી દઈએ છીએ. મેડિકલ સાયન્સનું લેબલ લાગતાં જ વ્યક્તિ પોતાની જવાબદારીમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે. રિપોર્ટ કાગળનો ટુકડો છે, તમારું ભવિષ્ય નથી. જ્યાં સુધી તમે એ માહિતીને માથા પર સવાર નથી થવા દેતા, ત્યાં સુધી શરીર પોતાની ગતિએ જીવી શકે છે.

જનીન તો માત્ર કાચી ઈંટ છે; તમે પોતે કઈ દીવાલ ચણો છો તે નક્કી કરે છે કે તમે બચશો કે દબાઈ મરશો.