ટાઇમ મશીન વ્યૂહરચના

ભવિષ્ય જાણવા માટે કોઈ જ્યોતિષી પાસે જવાની જરૂર નથી હોતી. માત્ર એવા દેશ તરફ નજર નાખો જે તમારા કરતાં વિકાસમાં દસ વર્ષ આગળ ચાલી રહ્યો છે. જે વસ્તુ ત્યાં ગઈકાલે સફળ થઈ ગઈ છે, તે તમારા દેશમાં આવતીકાલે અચૂક ચાલવાની છે. આ સીધા અને ક્રૂર વ્યવસાયિક ગણિતનું નામ છે ‘ટાઇમ મશીન વ્યૂહરચના’. તમારે કોઈ નવો પૈડો શોધવાનો નથી, ફક્ત અમેરિકા કે પશ્ચિમના વિકસિત બજારમાં અજમાવાયેલા મોડેલને ઉપાડીને પોતાના સ્થાનિક બજારમાં મૂકી દેવાનું છે.

આ સંજ્ઞા સોફ્ટબેન્કના સ્થાપક મસાયોશી સોને લોકપ્રિય બનાવી હતી. એમનો તર્ક સ્પષ્ટ હતો: જાપાન ટેકનોલોજી અને ઈન્ટરનેટના વપરાશમાં અમેરિકા કરતાં પાછળ હતું. તેમણે સિલિકોન વેલીમાં સફળ થઈ ચૂકેલા બિઝનેસ મોડેલ જોયા અને તેને સીધા જાપાન તથા ચીનમાં રોકાણ કરીને ઊભા કરી દીધા. તેઓ ભૂતકાળમાં બેસીને જાણે ભવિષ્યની ફિલ્મ જોઈ આવ્યા હોય તેમ વર્તતા હતા.

આ વ્યૂહરચનાની તાકાત એ છે કે તે શોધનો જોખમ શૂન્ય કરી નાખે છે. પ્રયોગો કોઈ બીજાના પૈસે થઈ ચૂક્યા છે. ગ્રાહકોની માનસિકતા ચકાસાઈ ગઈ છે. ખામીઓ સુધરી ચૂકી છે. તમારે ફક્ત આયાત કરવાની છે અને સ્થાનિક ભાષામાં પેકિંગ બદલવાનું છે. આળસુ લોકો માટે આ સાહસિકતા લાગે છે, પણ અસલમાં આ બજારનું સૌથી સલામત અને ઠંડું ગણિત છે.

આપણા દેશમાં ખાનગી બેંકો અને નાણાકીય કંપનીઓએ આ જ ખેલ કર્યો છે. પશ્ચિમમાં ક્રેડિટ સ્કોરિંગ, બાય-નાઉ-પે-લેટર અને નાના વપરાશી સામાન પર મળતી ઇએમઆઇ સિસ્ટમ વર્ષો પહેલાં સ્થિર થઈ ચૂકી હતી. ભારતીય ફિનટેક કંપનીઓએ કંઈ નવું સર્જન ન કર્યું. તેમણે જોયું કે અમેરિકાનો મધ્યમવર્ગ જે રીતે દેવાના હપ્તા પર જીવતો થયો, તેમ ભારતીય યુવાન પણ થશે. ટીવી કે મોબાઈલ ખરીદવા માટે કાગળિયાં વગર પાંચ મિનિટમાં લોન આપતી એપ બનાવી દીધી. પશ્ચિમનું ભવિષ્ય ભારતમાં વર્તમાન બનીને ધંધો કરી ગયું.

જે લોકો ભવિષ્યનું સર્જન કરવા બેસે છે તે ઘણીવાર થાકી જાય છે, પણ જે બીજાનું વીતી ચૂકેલું કાલ ચોરી લાવે છે તે અબજોપતિ બની જાય છે.