સમયના ખાડા

ઉલ્કા ધરતી પર પડે ત્યારે માત્ર જમીન તોડતી નથી, ઊંડો ખાડો પાડી દે છે. એ ખાડાની આસપાસની જમીન પણ વેરાન થઈ જાય છે. 'ટાઇમ ક્રેટર્સ' એટલે તમારા આખા દિવસના સમયપત્રકમાં પડતા એવા જ વિશાળ, અણધાર્યા ખાડા. આ કોઈ નાની દસ મિનિટની ચા-પાણીની બ્રેક નથી. આ એવા ઉપદ્રવ છે જે માત્ર પોતે વીસ મિનિટ નથી ખાતા, પણ તેની આગળ-પાછળના બે કલાકના મૂળિયાં ખોદી નાખે છે. કામની આખી સપાટ જમીન તૂટી પડે છે અને તમે કલાકો સુધી એ ખાડામાંથી બહાર નીકળવાના ફાંફા મારતા રહો છો.

આ સંજ્ઞા કયા પુસ્તકમાંથી આવી કે કયા વિચારકે પહેલી વાર વાપરી તેનો કોઈ ચોક્કસ ઐતિહાસિક પુરાવો નથી. આધુનિક ઉત્પાદકતા અને ટાઇમ-મેનેજમેન્ટના સાહિત્યમાં ક્યારેક રૂપક તરીકે આ શબ્દ વપરાય છે. વિચાર સાવ સ્પષ્ટ છે. દિવસમાં ઘટેલી એક ખોટી ઘટના માત્ર તેટલો સમય નથી બગાડતી જેટલો ઘડિયાળ બતાવે છે. તેની અસરથી આજુબાજુનો એકાગ્ર સમય પણ બળીને ખાખ થઈ જાય છે. માણસ ન તો પહેલાં જેવું વિચારી શકે છે, ન પૂર્વવત ઝડપે ચાલી શકે છે.

સમસ્યા સમય બગડવાની નથી, માનસિક મોમેન્ટમ તૂટવાની છે. કોઈ પણ ગંભીર કામ કરવા માટે મગજને ચોક્કસ લય જોઈએ. અચાનક એક ખરાબ ફોન આવે, કોઈ અણધારી માથાકૂટ ઊભી થાય, કે ઓફિસમાં બિનજરૂરી કકળાટ થાય એટલે મગજ સ્તબ્ધ થઈ જાય છે. એ ઘટના પૂરી થઈ જાય પછી પણ તમે સીધા મૂળ કામ પર પાછા નથી આવી શકતા. તમે અડધો કલાક સ્ક્રીન સામે શૂન્યમનસ્ક બેસી રહો છો. એ ખાડો તમારા દિવસના શ્રેષ્ઠ કલાકોને ગળી જાય છે.

સુરતના મહિધરપુરા હીરા બજારમાં બેઠેલા કાંતિભાઈનો દાખલો જુઓ. સવારના અગિયાર વાગ્યે ટેબલ પર પચ્ચીસ લાખના રફ હીરાનું પેકેટ પડ્યું છે. આંખ પર લૂપ ચડાવીને તેઓ હીરાની ઝીણી ખામીઓ તપાસવાની ઊંડી એકાગ્રતામાં છે. અચાનક ટેલિફોન રણકે છે. મુંબઈના કોઈ દલાલે ચેક રિટર્ન થયાના સમાચાર આપ્યા. વાતચીત માંડ પાંચ મિનિટ ચાલી. ફોન મુકાઈ ગયો. પણ શું કાંતિભાઈ તરત જ પેલો હીરો જોઈ શકશે? ક્યારેય નહીં. એ પાંચ મિનિટના ફોને આખા બપોરના કામમાં ઊંડો ખાડો પાડી દીધો. હવે ત્રણ વાગ્યા સુધી ન તો હીરો પકડાશે, ન સોદો પાર પડશે.

જે માણસ પોતાના દિવસમાં પડતા અણધાર્યા ખાડા પૂરતા નથી શીખતો, એ આખી જિંદગી માત્ર થાક જ વેંઢારે છે.