ટિકર ઇફેક્ટ

ટીવી સ્ક્રીનની નીચે એક પટ્ટી અવિરત દોડતી રહે છે. લાલ અને લીલા અક્ષરોમાં શેરના ભાવ, બ્રેકિંગ ન્યૂઝ કે તાજી અફવાઓ પસાર થાય છે. ડિઝાઇનની ભાષામાં અને આજના ડિજિટલ યુગમાં આને ટિકર ઇફેક્ટ કહે છે. કોઈ એક લેખકે આનો ચોક્કસ સિદ્ધાંત નથી ઘડ્યો. વેબ ડિઝાઇન અને મીડિયાની દુનિયામાંથી આવેલો આ શબ્દ એક સતત ચાલતી લૂપ દર્શાવે છે. માહિતી ક્યારેય અટકતી નથી. એક હેડલાઇન ગઈ નથી કે તરત બીજી આવી પહોંચે છે. તમારી નજર એ પટ્ટી પર ચોંટી રહે છે, ભલે વચ્ચે સ્ક્રીન પર કોઈ ગંભીર ચર્ચા ચાલતી હોય.

આ માત્ર સ્ક્રીનની ડિઝાઇન નથી, મગજનું બંધારણ બગાડતો એક છટકબાર છે. ટિકર ઇફેક્ટ મનમાં એક કૃત્રિમ ઉતાવળ પેદા કરે છે. જ્યારે કંઈક સતત સરકતું રહે, ત્યારે માણસને લાગે છે કે પોતે કંઈક ચૂકી જશે. ન્યૂરોન્સ સતત સતર્ક રહે છે. આ આભાસી ગતિશીલતા છે. જે માહિતી સ્થિર નથી, તેનું મૂલ્યાંકન કરવાનો સમય મળતો નથી. તમે માત્ર જોયા કરો છો, વિચારતા નથી. માહિતીનો આ પ્રવાહ મગજને શાંતિથી ઊંડાણમાં ઊતરવા દેતો નથી.

અમેરિકા કે લંડન જઈને વસેલા આપણા એનઆરઆઈ ભાઈઓ આ માનસિકતાનો ઉત્તમ નમૂનો છે. ન્યૂ જર્સીના લિવિંગ રૂમમાં બેસીને તેઓ સતત વતનના સમાચારોના ટિકર સાથે જોડાયેલા રહે છે. અમદાવાદમાં જમીનનો શો ભાવ થયો, સુરતમાં હીરા બજાર કેમ મંદ છે, વડોદરામાં કોના છોકરાના છૂટાછેડા થયા. વોટ્સએપ ગ્રૂપના અનંત સ્ક્રોલિંગમાં તેમનું ધ્યાન દેશ-વિદેશ વચ્ચે વહેંચાયેલું રહે છે. ત્યાં રહીને પણ તેઓ ત્યાં નથી હોતા. ન્યૂ યોર્કની લોકલ ટ્રેનમાં બેઠા હોય પણ મગજ રાજકોટના અખબારની હેડલાઇન પાછળ દોડતું હોય.

આવા માણસો જીવનને સ્થિર ફ્રેમમાં જોઈ શકતા નથી. જે ક્ષણ સામે છે તેને માણવાને બદલે સ્ક્રીન નીચે સરકતી અદ્રશ્ય પટ્ટી તરફ તેમની આંખો વળેલી રહે છે. આ આધુનિક માણસનો સૌથી મોટો રોગ છે. તે શાંતિથી ઊભો રહી શકતો નથી, કારણ કે જગત તેને સતત નવું કંઈક બતાવવાનો દાવો કરે છે. જ્યારે બધું જ સરકતું રહે, ત્યારે કશું જ યાદ રહેતું નથી.

જે માણસ દોડતી પટ્ટી વાંચવામાં જિંદગી વિતાવે છે, તે આખી ફિલ્મ જોવાનું ચૂકી જાય છે.