ચપળતાની મર્યાદાનો સિદ્ધાંત

તમારી સમગ્ર સિસ્ટમ કેટલી ઝડપી છે? જવાબ કડવો છે: જે અંગ સૌથી ધીમું છે, એટલી જ. તમે સોફ્ટવેર એન્જિનિયરોને રાત-દિવસ દોડાવીને અઠવાડિયામાં નવી પ્રોડક્ટ બનાવી લો, પણ જો તેને મંજૂરી આપવામાં લીગલ કે ફાઇનાન્સ વિભાગ બે મહિના લગાડે, તો તમારી કંપની અઠવાડિયાની નહીં, બે મહિનાની જ ઝડપ ધરાવે છે. આ વિચારને 'થીયરી ઓફ એજાઇલ કન્સ્ટ્રેઇન્ટ્સ' કહે છે. મૂળ ઇલિયાહુ ગોલ્ડરાટના 'થીયરી ઓફ કન્સ્ટ્રેઇન્ટ્સ'માંથી પ્રેરણા લઈને ઇવાન લેબોર્ને આ ખ્યાલ વ્યાવસાયિક જગત સામે મૂક્યો.

કંપનીઓ પોતાની ટેકનોલોજી ટીમને 'એજાઇલ' બનાવવા કરોડો રૂપિયા ખર્ચે છે. ઓફિસોમાં સ્ક્રમ માસ્ટર આવી જાય છે, વાઇટબોર્ડ રંગબેરંગી કાગળોથી ભરાઈ જાય છે. પણ બોટલનેક પ્રોગ્રામિંગમાં હોતો જ નથી. ખરી અડચણ એચઆર વિભાગમાં હોય છે જે નવો માણસ ભરવામાં ૯૦ દિવસ લે છે, અથવા બજેટ મંજૂર કરવામાં મહિનાઓ કાઢતી ફાઇનાન્સ કમિટીમાં હોય છે. ચેઇન એટલી જ મજબૂત હોય છે જેટલી તેની સૌથી નબળી કડી.

આ વાત સમજવા ભારતીય ક્રિકેટ ટીમ તરફ જુઓ. ટીમમાં વિશ્વસ્તરીય બેટ્સમેન હોય જે ૪૦૦ રન ફટકારી દે. બોલરો પણ ધારદાર હોય જે પ્રતિસ્પર્ધીને ધૂળ ચટાડી દે. પણ જો વિકેટ વચ્ચે દોડતી વખતે ત્રણ ખેલાડીઓ હાંફી જતા હોય, અથવા બાઉન્ડ્રી પર ફિલ્ડરો સરળ કેચ છોડીને ચોગ્ગા જવા દેતા હોય, તો બેટિંગની ઝડપ પાણીમાં જાય છે. અગિયાર ખેલાડીઓની ખરી ચપળતા તેમના સૌથી સુસ્ત ફિલ્ડર જેટલી જ ગણાય.

સાચો સુધારો ત્યાં જ થવો જોઈએ જ્યાં ટ્રાફિક જામ છે. જો પગમાં કાંટો વાગ્યો હોય, તો માથામાં તેલ માલિશ કરવાનો કોઈ અર્થ નથી. સંસ્થા હોય કે અંગત જીવન, જ્યાં સુધી સૌથી આળસુ પ્રક્રિયાની ગતિ નહીં વધે, ત્યાં સુધી બાકીની તમામ દોડધામ માત્ર થાક જ આપશે.

ઝડપી ઘોડો જોડી દેવાથી બળદગાડું મર્સિડીઝ નથી બની જતું. અડચણ એન્જિનમાં નહીં, પૈડામાં છે.