સફળતાનું પ્રમેય

ગણિતમાં પ્રમેય સાબિત થાય છે, પણ જિંદગીમાં નહીં. બિઝનેસ અને મોટિવેશનના સાહિત્યમાં 'સફળતાનું પ્રમેય' જેવો શબ્દ વારંવાર ફેંકવામાં આવે છે. કોઈ એક લેખકે આ શબ્દ સિક્કાની જેમ ચલણમાં મૂક્યો નથી. સમાજશાસ્ત્રમાં જ્યોર્જ હોમાન્સ જેવા વિચારકોએ ક્રિયા અને વળતરના સંબંધોને સફળતાની કડી તરીકે જોયા હતા, જ્યારે મેનેજમેન્ટ ગુરુઓએ તેને ફોર્મ્યુલા બનાવી દીધી. આ વિચારનો મૂળ અર્થ સાદો છે: કોઈપણ ક્ષેત્રમાં મોટી સિદ્ધિ એ કોઈ અચાનક થયેલો ચમત્કાર નથી, પણ યોગ્ય ક્ષમતા, સચોટ સમય અને સાતત્યપૂર્ણ પ્રયાસનું ગાણિતિક પરિણામ છે.

આપણે પરિણામ જોઈએ છીએ, પ્રક્રિયા ભૂલી જઈએ છીએ. લોકો માને છે કે સફળ માણસ પાસે કોઈ ગુપ્ત ચાવી છે. હકીકત એ છે કે સફળતા કોઈ લોટરી નથી. જો તમારી પાસે પાયાનું કૌશલ્ય હોય, બજારની ચોક્કસ જરૂરિયાત પકડાય અને તમે પૂરતો સમય મેદાનમાં ટકી રહો, તો પરિણામ લગભગ અનિવાર્ય બની જાય છે. આ વિચારનો ઉપયોગ એ છે કે તે ભ્રમણાઓ તોડે છે. નસીબ માત્ર દરવાજો ખોલી શકે, પણ ઘરમાં રહેવા માટે તો યોગ્યતાનું ભાડું ચૂકવવું જ પડે.

ભારતીય બ્રાન્ડ-માર્કેટિંગ જગત આનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. ધારો કે એક જૂની દેશી મસાલા કંપની છે. તેના સ્થાપકે વર્ષો સુધી ગુણવત્તા જાળવી, પેકિંગ સુધાર્યું અને ગામડે ગામડે વિતરણનું જાળું ગોઠવ્યું. જ્યારે વિદેશી બ્રાન્ડ્સ મોટા બજેટ સાથે ભારતમાં આવી, ત્યારે પણ આ દેશી બ્રાન્ડ હલી નહીં. બહારથી જોનારા કહેશે કે આ તો એમનું નસીબ ચમકી ગયું. પણ ખરી વાત એ છે કે તેમણે વર્ષો સુધી જમીન પર ગણિત માંડ્યું હતું. ગ્રાહકની જીભનો સ્વાદ અને કરિયાણાવાળા સાથેનો સંબંધ—આ બંનેનો સરવાળો સફળતા બન્યો.

જો તમે પરિણામ પાછળ ભાગશો તો થાકી જશો. પ્રમેય સાબિત કરવા માટે પૂર્વધારણાઓ સાચી હોવી જોઈએ. તમારું ઉત્પાદન સામાન્ય હોય અને તમે માત્ર જાહેરખબરો પાછળ કરોડો રૂપિયા ફૂંકી મારો, તો કોઈ પ્રમેય કામ નહીં આવે. ક્ષમતા વિનાની મહત્ત્વાકાંક્ષા માત્ર ઘોંઘાટ પેદા કરે છે.

નસીબ એ આળસુ માણસોનું ગણિત છે; સાચી સફળતા તો સાબિત થયેલું પ્રમેય છે.