ટેસ્ક્રિયલ વિચારધારા

સિલિકોન વેલીના અબજોપતિઓ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના દાર્શનિકો એક અજીબ નશામાં જીવે છે. તેઓ માને છે કે આજનો ગરીબ ભૂખે મરે તો વાંધો નથી, પણ આવતી સદીમાં માનવજાત મંગળ ગ્રહ પર વસવી જોઈએ. આ માનસિકતાને 'ટેસ્ક્રિયલ' નામ આપવામાં આવ્યું છે. આ શબ્દ કોઈ એક વિચાર નથી, પણ સાત જુદી જુદી ટેક્નોલોજીકલ વિચારધારાઓનું સંયોજન છે—ટ્રાન્સહ્યુમનિઝમ, એક્સ્ટ્રોપિયનિઝમ, સિંગ્યુલારિટેરિયનિઝમ, કોસ્મિઝમ, રેશનાલિઝમ, ઇફેક્ટિવ અલ્ટ્રુઇઝમ અને લોંગટર્મિઝમ. આ બધાનો સરવાળો એક જ છે: ભવિષ્યના કાલ્પનિક ભલા માટે વર્તમાનની વાસ્તવિક પીડાને નજરઅંદાજ કરવી.

આ નવો શબ્દ કોમ્પ્યુટર વૈજ્ઞાનિક ટિมนિટ ગેબ્રુ અને ફિલોસોફર એમિલ પી. ટોરેસે ઘડ્યો હતો. તેમનો તર્ક સીધો હતો કે આઇટીના દિગ્ગજો પોતાની મનમાની ચલાવવા આ વૈચારિક ઢાલ વાપરે છે. આ લોકો માને છે કે જો આપણે કમ્પ્યુટર ચિપ મગજમાં બેસાડી અમર થઈ શકીએ કે ડિજિટલ મનુષ્યો બનાવી શકીએ, તો અત્યારે પૃથ્વી પર ચાલતા સામાજિક અન્યાય કે આબોહવાની કટોકટી જેવી બાબતો સાવ તુચ્છ છે. આ એક પ્રકારનો બૌદ્ધિક અહંકાર છે.

આ વિચારધારા લોકશાહી અને નૈતિકતા બંને માટે ખતરનાક છે. જ્યારે તમે ભવિષ્યના ૧૦,૦૦૦ વર્ષ પછીના માનવીઓની ચિંતા કરવા માંડો છો, ત્યારે તમારી સામે ઊભેલા જીવતા માણસની કિંમત શૂન્ય થઈ જાય છે. સિલિકોન વેલીના ધનિકો પોતાની ટેક-કંપનીઓના અબજો ડોલરના પ્રોજેક્ટ્સને માનવજાતના એકમાત્ર તારણહાર તરીકે ખપાવવા આ વાતોનો આશરો લે છે. મોટા બલિદાન હંમેશાં નાના માણસોએ જ આપવાના આવે છે.

ભારતીય રાજકારણમાં આ માનસિકતા ખૂબ પરિચિત છે. ચૂંટણી આવે ત્યારે નેતાઓ જમીની વાસ્તવિકતા ભૂલી જાય છે. ગામડામાં પીવાનું પાણી નથી, શાળામાં શિક્ષકો નથી અને સરકારી દવાખાનામાં દવા નથી; છતાં ભાષણો 'વર્ષ ૨૦૪૭નું સુપરપાવર ભારત' કે ડિજિટલ ક્રાંતિના આસમાની આંકડાઓ પર અપાય છે. સામાન્ય નાગરિકને કહેવાય છે કે આજના મોંઘવારી અને બેરોજગારીના ડંખ સહન કરી લો, કારણ કે આપણી આવનારી પેઢીઓ માટે વૈશ્વિક સામ્રાજ્ય ઊભું થઈ રહ્યું છે. વર્તમાનના ખાડા પૂરી ન શકનારાઓ ભવિષ્યના હાઈવે બતાવીને મત માગે છે.

જે માણસ તમને દૂરના સ્વર્ગનું સપનું વેચે છે, તે સામાન્ય રીતે તમારા પગ નીચેની જમીન છીનવી રહ્યો હોય છે.