સમયનું સાર્વભૌમત્વ

તમારા ચોવીસ કલાક પર ખરેખર કોની સત્તા છે? ઘડિયાળના કાંટા તમારી મરજીથી ફરે છે કે કોઈ સિસ્ટમ તમારી પાસેથી સમય લૂંટી રહી છે? ટેમ્પોરલ સોવરેનટી એટલે કે સમયનું સાર્વભૌમત્વ. પોતાના સમયની ગતિ, ઇતિહાસ અને ભવિષ્ય જાતે નક્કી કરવાની મૂળભૂત આઝાદી. બીજા કોઈએ બનાવેલા ટાઈમટેબલ મુજબ જીવવાનો ઇનકાર કરવો. જ્યારે કોઈ તંત્ર નક્કી કરે કે તમારે કઈ ઉંમરે ક્યાં પહોંચવું, ત્યારે તમે તમારા સમયના માલિક નથી રહેતા પણ ગુલામ બનો છો.

આ વિચાર માર્ક રિફકિને ૨૦૧૭ના તેમના પુસ્તકમાં આપ્યો હતો. એમણે મૂળ આદિવાસી પ્રજાઓ પર લાદવામાં આવેલા સંસ્થાનવાદી સમયના સંદર્ભમાં આ વાત લખી હતી. સત્તાધીશો આવીને કહે છે કે આ જ પ્રગતિની એકમાત્ર રેખા છે અને તમારે એ મુજબ જ દોડવું પડશે. જે આ દોડ સ્વીકારતો નથી, તેને પછાત ગણાવી દેવાય છે. પરંતુ આ વિભાવના માત્ર ઇતિહાસ પૂરતી સીમિત નથી. આજના આધુનિક માણસના ગળામાં પણ અદ્રશ્ય ઘંટડી બાંધી દેવાઈ છે.

આપણે માનીએ છીએ કે આપણે સ્વતંત્ર છીએ. પણ વાસ્તવમાં આપણો સમય ભાડે અપાઈ ચૂક્યો છે. સમાજ એક સીધી લીટી દોરી દે છે. બાવીસે ડિગ્રી, પચીસે કારકિર્દી, અઠ્ઠાવીસે લગ્ન. જે આ સમયચક્રમાંથી બહાર પગ મૂકે, એને સમાજ અસફળ જાહેર કરે છે. સમયની આ સરમુખત્યારશાહી સામે લડવું એટલે પોતાની પ્રાથમિકતાઓ જાતે નક્કી કરવી. સફળતાની પોતાની વ્યાખ્યા ઘડવી એ સમયનું સાર્વભૌમત્વ જીતવા તરફનું પહેલું ડગલું છે.

દિલ્હીના મુખર્જી નગરમાં કે અમદાવાદની લાઇબ્રેરીઓમાં યુપીએસસીની તૈયારી કરતા હજારો ઉમેદવારોને જુઓ. વીસથી ત્રીસ વર્ષની વચ્ચેની ભરપૂર યુવાની સરકારી ભરતી બોર્ડના કેલેન્ડરને ગિરવે મુકાઈ જાય છે. પ્રિલિમ, મેઇન્સ અને ઇન્ટરવ્યુ. પેપર લીક થાય એટલે આખી જિંદગી બે વર્ષ પાછળ ધકેલાઈ જાય. એ યુવાનનો સમય પોતાનો નથી, આયોગના નોટિફિકેશનનો ગુલામ છે. એ પોતાના જીવનના નિર્ણયો સ્વતંત્ર રીતે લઈ શકતો નથી, કારણ કે એણે પોતાના કાળખંડની લગામ બીજાના હાથમાં સોંપી દીધી છે.

જે માણસ પોતાના સમયનો માલિક નથી, એ આખી દુનિયા જીતી લે તોય ગુલામ જ રહે છે.