સિનર્જિસ્ટિક માઇન્ડસેટ

તણાવ ખરાબ છે, આ વાત આપણને બાળપણથી ઘૂંટવામાં આવી છે. પરીક્ષા પહેલાં ધબકારા વધે કે પ્રેઝન્ટેશન વખતે હાથ ધ્રૂજે, એટલે આપણે માની લઈએ છીએ કે શરીર હારી ગયું. મનોવૈજ્ઞાનિક ડેવિડ યેગર અને તેમના સાથીઓએ ૨૦૨૨માં ‘નેચર’ જર્નલમાં એક નવો વિચાર મૂક્યો: ‘સિનર્જિસ્ટિક માઇન્ડસેટ’. આ બે અલગ માનસિકતાનો સરવાળો છે. પહેલી માનસિકતા એ કે તમારી આવડત મહેનતથી વધી શકે છે, જેને આપણે ગ્રોથ માઇન્ડસેટ કહીએ છીએ. બીજી માનસિકતા એ કે તણાવ તમને તોડવા માટે નહીં, પણ શરીરમાં ઊર્જા ભરવા માટે આવે છે.

આ બંને વિચારો જ્યારે ભેગા થાય ત્યારે ગજબનું રસાયણ સર્જાય છે. જો તમે માત્ર એવું માનો કે મહેનતથી બધું શીખી શકાય છે, પણ તણાવને ઝેર ગણતા રહો, તો સંઘર્ષના સમયે તમે થાકી જશો. બીજી તરફ, જો તણાવને માત્ર સહન કરતા રહો પણ ક્ષમતા વધારવાનો વિશ્વાસ ન હોય, તો સ્થિતિ સુધરશે નહીં. સિનર્જિસ્ટિક માઇન્ડસેટ કહે છે કે વધતા ધબકારા એ ભય નથી, પણ મગજ તરફ લોહી ધકેલવાની કુદરતી વ્યવસ્થા છે. જ્યારે તમે આ બે વાતોને જોડી દો છો, ત્યારે મુશ્કેલી તમને લકવાગ્રસ્ત કરવાને બદલે તેજ બનાવી દે છે.

દલાલ સ્ટ્રીટ પર સ્ક્રીન સામે બેઠેલા ડે-ટ્રેડરનું જીવન જુઓ. શેરબજારમાં અચાનક મોટો કડાકો બોલે અને પોર્ટફોલિયો લાલ થઈ જાય ત્યારે મોટા ભાગના લોકો ગભરાઈને કાં તો સ્ક્રીન બંધ કરી દે છે અથવા ખોટા સોદા પાડીને ખતમ થઈ જાય છે. પણ જૂનો, ઘડાયેલો ખેલાડી અલગ રીતે વિચારે છે. તેના ધબકારા પણ વધે છે, પણ તે આ ગભરાટને એલર્ટનેસ માને છે. તે જાણે છે કે બજારની આ થપ્પડ તેને સ્ક્રીન રીડિંગની નવી કુશળતા શીખવી રહી છે. તે તણાવને ઊર્જા બનાવે છે અને નુકસાનને ટ્યુશન ફી ગણે છે.

આપણે મુશ્કેલીઓથી ભાગતા નથી, પણ તેના પ્રત્યેના પોતાના વલણથી હારીએ છીએ. તણાવ સામે લડવાનું બંધ કરો. એ તો યુદ્ધના મેદાનનું બ્યુગલ છે. જ્યારે તમે પોતાની જાતને સુધરતી જોશો અને તણાવને ઈંધણ તરીકે વાપરશો, ત્યારે કોઈ પણ પછડાટ કાયમી નહીં રહે.

ધબકારા વધે ત્યારે ડરવાનું ન હોય; સમજી લેવું કે શરીર તમને જીતાડવા માટે તૈયાર થઈ રહ્યું છે.