તરવૈયાના શરીરનો ભ્રમ

તરવૈયાઓ સ્વિમિંગ કરે છે એટલે એમનું શરીર એવું કસાયેલું અને આકર્ષક બને છે, કે પછી એમનું શરીર પહેલેથી જ એવું હતું એટલે તેઓ સફળ તરવૈયા બન્યા? મોટા ભાગના લોકો માને છે કે રોજ પાણીમાં હાથ-પગ મારવાથી બ્રોડ શોલ્ડર અને પાતળી કમર મળે છે. આ એક ચોખ્ખો ભ્રમ છે. પરિણામ અને પસંદગીના માપદંડ વચ્ચેની ગડબડ. રોલ્ફ ડોબેલીએ આ માનસિક ભૂલને પોતાના પુસ્તકમાં ખૂબ સ્પષ્ટ રીતે મૂકી છે. હકીકત એ છે કે જેમનું કુદરતી શારીરિક બંધારણ પાણી કાપવા માટે બનેલું હતું, તેઓ જ ટોચ પર પહોંચ્યા. સ્વિમિંગ એ શરીર બનાવવાની ફેક્ટરી નથી, એ તો માત્ર કસોટીનું મેદાન છે.

આપણે કારણ અને પરિણામને ઊલટાવી નાખવાની આદત ધરાવીએ છીએ. આપણને ચમકતી વસ્તુ ગમે છે, પણ એની પાછળ રહેલું જિનેટિક્સ કે પૂર્વશરત દેખાતી નથી. જ્યારે તમે કોઈ મોડેલને જોઈને મોંઘું ક્રીમ ખરીદો છો, ત્યારે તમે માની લો છો કે એ ક્રીમથી સુંદર બની. ના, એ સુંદર હતી એટલે જ કંપનીએ એને જાહેરાતમાં લીધી. આવી જ રીતે લોકો મોટિવેશનલ વક્તાઓની પોકળ સલાહો સાંભળીને અબજોપતિ બનવાના સપના જુએ છે. હાર્વર્ડમાં ભણેલા માણસો સફળ થાય છે કે સફળ થઈ શકે તેવા તેજસ્વી લોકો જ હાર્વર્ડમાં એડમિશન મેળવે છે? આ ભેદ સમજાય તો અડધા ભ્રમ ભાંગી પડે.

હરિયાણાના અખાડામાં જઈને કુસ્તીબાજોને જુઓ. આઠ-દસ કલાક પરસેવો પાડનારા હજારો છોકરાઓ ત્યાં લંગોટ બાંધીને ફરે છે. પણ ઓલિમ્પિકમાં જઈને મેડલ કોણ લાવે છે? રવિ દહિયા કે બજરંગ પુનિયા જેવા જૂજ પહેલવાનો. બાકીના સેંકડો યુવાનો માટીમાં ઘસાઈને પોતાની યુવાની ખર્ચી નાખે છે. માતાપિતા છોકરાને દૂધ-બદામ ખવડાવીને અખાડે મોકલે છે એ ભ્રમમાં કે કુસ્તી કરવાથી શરીર લોખંડી બની જશે અને મેડલ આવશે. તેઓ એ ભૂલી જાય છે કે ઓલિમ્પિક સ્તરની ક્ષમતા માત્ર કસરતથી નથી આવતી; અસાધારણ ડીએનએ અને કુદરતી પ્રતિક્રિયા સમય પહેલેથી હાજર હોવો જોઈએ.

દરેક ક્ષેત્રમાં આ જ છટકું ગોઠવાયેલું છે. તમે માત્ર પ્રવૃત્તિ જોઈને છેતરાઈ જાઓ છો, પણ જે માપદંડથી એ વ્યક્તિ ત્યાં સુધી ટકી રહી છે તેને નજરઅંદાજ કરો છો. પોતાની મર્યાદાઓ ઓળખ્યા વિના માત્ર સફળ લોકોના રસ્તાની નકલ કરવી એ મૂર્ખામી છે. તમે માછલીને ઝાડ પર ચડવાની ટ્રેનિંગ આપો અને પછી ફરિયાદ કરો કે એ વાંદરા જેવી ચપળ નથી.

જે સાધન છે તેને સાધ્ય ન માનો; કારણ વગર માત્ર પરિણામની પૂજા કરશો તો છેતરાશો.