સ્ટ્રેસ લેસ બેજ

તણાવ ઘટાડવો એ કોઈ કુદરતી વરદાન નથી, એક કેળવી શકાય તેવી આવડત છે. અમેરિકાની જાણીતી સંસ્થા 'ગર્લ સ્કાઉટ્સ' દ્વારા નાની બાળકીઓ માટે 'સ્ટ્રેસ લેસ બેજ' નામનો એક પ્રોગ્રામ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. વિચાર સાદો હતો: જે રીતે રસોઈ, સાયકલિંગ કે પ્રાથમિક સારવાર શીખવા બદલ બેજ મળે છે, તે જ રીતે યોગ, ઊંડા શ્વાસ અને માનસિક શાંતિની કસરતો શીખીને તણાવ પર કાબૂ મેળવવાનો પણ વિધિવત બેજ મળવો જોઈએ. શાંતિ કોઈ આકસ્મિક સ્થિતિ નથી, એક પ્રોજેક્ટ છે.

આપણે માનીએ છીએ કે પ્રેશર તો જીવનનો ભાગ છે. વાત સાચી, પણ પ્રેશરમાં તૂટી જવું એ નિયતિ નથી. દુનિયા સફળતાના બિરુદો વહેંચે છે, દોડધામના મેડલ આપે છે, પણ માનસિક સંતુલન સાચવવાની આવડતને કોઈ ગણકારતું નથી. આ વિભાવના બતાવે છે કે આપત્તિ વખતે માથું ઠંડું રાખવાની ક્ષમતા કોઈ જાદુ નથી. તે તાલીમનો વિષય છે. જો નાની ઉંમરથી મનને શાંત રાખવાની કવાયતોને એક માન્ય સિદ્ધિ તરીકે સ્વીકારવામાં આવે, તો જીવનનું અડધું યુદ્ધ આપોઆપ જીતાઈ જાય છે.

ભારતીય રાજકારણ અને ચૂંટણીઓનો તમાશો જુઓ. ઉમેદવાર માટે ટિકિટની ફાળવણીથી માંડીને મતગણતરીના દિવસ સુધી ચોવીસે કલાક આગ વરસતી હોય છે. કાર્યકરો બૂમો પાડતા હોય, હરીફો અંગત આક્ષેપો ફેંકતા હોય અને ટીવી ચેનલો પર હાર-જીતની અટકળો ચાલતી હોય. આવા અરાજક માહોલમાં જે નેતા કેમેરા સામે કે પક્ષની કોર કમિટીમાં ક્ષુલ્લક વાતે ભડકી ઊઠે છે, તે પોતાની બાજી હારી જાય છે. જીતે છે એ માણસ, જે આ ઘમાસાણ વચ્ચે પણ પોતાની નસો શાંત રાખી શકે છે.

જે રાજકારણી રોજ અડધો કલાક મૌન પાળી શકે છે કે ઊંડા શ્વાસ લઈને સાંભળી શકે છે, તેનો હાથ હંમેશાં ઉપર રહે છે. રાજકારણમાં વાસ્તવિક તાકાત લાઉડસ્પીકર પર બરાડા પાડવામાં નથી, પણ પરાકાષ્ઠાના દબાણ વચ્ચે શાંત રહેવાની કળામાં છે. આ શાંતિ જન્મજાત નથી હોતી, અભ્યાસથી કમાવી પડે છે.

જે માણસ પોતાના મગજ પર કાબૂ નથી રાખી શકતો, તેને દુનિયા પર રાજ કરવાનો કોઈ અધિકાર નથી.