તણાવની ઉત્સાહક શક્તિ

તણાવ તમને મારી નાખશે, એવું સાંભળીને અડધી દુનિયા વધારે તણાવમાં જીવે છે. આધુનિક વિજ્ઞાનનો એક મોટો ભ્રમ એ રહ્યો છે કે પ્રેશર હંમેશાં ઝેર સમાન હોય છે. સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીનાં સંશોધક આલિયા ક્રમ અને તેમના સાથીઓએ એક રસપ્રદ સત્ય સાબિત કર્યું: તણાવ નુકસાનકારક છે કે ઉપયોગી, તેનો મોટો આધાર તમારી માન્યતા પર છે. જો તમે માનો છો કે પ્રેશર તમારી ક્ષમતા વધારે છે, તો શરીરનું રસાયણ બદલાઈ જાય છે. હૃદયના ધબકારા વધે ત્યારે શરીર ડરતું નથી, પડકાર ઝીલવા માટે તૈયાર થાય છે.

આ કોઈ સસ્તી પોઝિટિવ થિંકિંગની ગુલાબી સલાહ નથી. જૈવિક સત્ય છે. જ્યારે માનવી તણાવને પોતાના વિકાસનું સાધન ગણે છે, ત્યારે મગજમાંથી કોર્ટિસોલ કરતાં વધુ માત્રામાં ડીએચઈએ જેવા શક્તિશાળી હોર્મોન્સ છૂટે છે. ધ્યાન કેન્દ્રિત થાય છે. સ્નાયુઓ સતર્ક બને છે. જેને આપણે એન્ગ્ઝાયટી કહીએ છીએ, તે વાસ્તવમાં કુદરતે આપેલી ઊર્જા છે. તમે તેને રોગ ગણીને ગભરાઈ જાવ, તો એ હૃદયરોગ બને છે. તમે તેને પડકાર સામે લડવા મળેલું ઇંધણ ગણો, તો એ પ્રદર્શન સુધારે છે.

લંડન કે ન્યૂજર્સી ગયેલા આપણા ગુજરાતી યુવાનોને જુઓ. દેશ છોડીને પહોંચેલા પંકજભાઈ શરૂઆતના દિવસો યાદ કરે છે. બે કલાકની ઊંઘ, મોટેલમાં બાર કલાકનું વેટરનું કામ, ઉપરથી ભાડું અને લીગલ સ્ટેટસની ચિંતા. સામાન્ય સંજોગોમાં આ તણાવ માણસને પાગલ કરી દે. પણ પંકજભાઈ તણાવને રોદણાં રોવાનો વિષય નહોતા માનતા. એમના મનમાં સ્પષ્ટ ગણતરી હતી: ‘આ તાપ વગર સોનું નહીં ઘડાય.’ આ જ પ્રેશરે એમના મગજની ઊર્જા બમણી કરી. આજે એ દસ મોટેલના માલિક છે.

જે લોકો નાની મુશ્કેલીમાં 'હું ડિપ્રેશનમાં આવી ગયો' કહીને પલંગ પકડી લે છે, એ તણાવથી નથી હારતા, તણાવ વિશેની પોતાની નબળી માન્યતાથી હારે છે. તણાવ એ શરીરનો એલાર્મ છે, અંતિમ સંસ્કારની ઘંટડી નથી. કટોકટી વખતે તમારા હાથ ધ્રૂજે કે હથેળીમાં પરસેવો વળે, ત્યારે સમજવું કે શરીર ભાગવા માટે નહીં, પણ સામી છાતીએ લડવા માટે ગિયર બદલી રહ્યું છે. દૃષ્ટિકોણ જ દવા છે.

દબાણથી કોલસો કાં તો ભાંગીને ભૂકો થાય છે, અથવા હીરો બને છે. નિર્ણય કોલસાનો પોતાનો હોય છે.