શેરીનું અસલ જગત

વાતાનુકૂલિત ચેમ્બરોમાં બેસીને તૈયાર થયેલી યોજનાઓ જ્યારે સડક પર ઊતરે છે ત્યારે ધૂળ ચાટતી થઈ જાય છે. આ વિચાર કોઈ પ્રખ્યાત વિદેશી પુસ્તકમાંથી નથી આવ્યો, પણ જિંદગીની ખુલ્લી સડક પરથી જન્મ્યો છે. એરકન્ડિશન્ડ ઓફિસોમાં ડેટા જોઈને દુનિયા સમજનારા લોકો ઘણીવાર ભ્રમમાં જીવે છે. અસલ જિંદગી એક્સેલ શીટના ખાનાઓમાં પુરાયેલી નથી હોતી. વાસ્તવિક દુનિયા શેરીઓ, ચોતરાઓ અને ધૂળિયા રસ્તાઓ પર ધબકે છે. જ્યાં સુધી તમે ત્યાં પગ નથી મૂકતા, ત્યાં સુધી તમારી બધી યોજનાઓ માત્ર કાગળની હોડી જેવી છે.

શેરીનું જગત સખત છે, અણધાર્યું છે અને કાચું છે. અહીં પુસ્તકીય થિયરીઓ કે પોલિસી દસ્તાવેજો કામ નથી આવતા. અહીં માણસોના અંગત સંબંધો, રોકડની તંગી, અવિશ્વાસ અને તાત્કાલિક ગરજ વહીવટ ચલાવે છે. જ્યારે યોજના ઘડનારા લોકો આ ધરાતલને ભૂલીને નિર્ણયો લે છે, ત્યારે કરોડો રૂપિયા પાણીમાં વહી જાય છે. સિદ્ધાંત સુંદર હોઈ શકે છે, પરંતુ ગલીનું સત્ય ઘણીવાર ક્રૂર હોય છે.

ધારો કે દિલ્હી કે ગાંધીનગરની ઓફિસમાં બેઠેલા બાબુઓ ખેડૂતો માટે ડિજિટલ પેમેન્ટ અને ઓનલાઇન ખરીદીની કોઈ શાનદાર એપ બનાવે છે. પણ જ્યારે ગોંડલ કે ઊંઝાની એપીએમસી માર્કેટમાં જાઓ, ત્યારે ખબર પડે કે બિપિનભાઈ ખેડૂતને મોબાઈલના સર્વર ડાઉન સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી. એને દીકરીના લગ્ન માટે આઠ દિવસમાં રોકડા રૂપિયા જોઈએ છે. આડતિયો વર્ષોથી વગર સહી-સિક્કે નાણાં ધીરે છે. ખેડૂત ડિજિટલ રસીદ કરતાં આડતિયાના ચોપડા પર વધુ ભરોસો કરે છે. એસી કેબિનનો નિયમ શેરીના ભરોસા સામે હારી જાય છે.

વહીવટી તંત્ર હોય કે બિઝનેસ, સાચી સફળતા શેરીના ધબકારા માપવાથી મળે છે. યોજનાઓ ઉપરથી નીચે નથી ચાલતી, વ્યવહાર નીચેથી ઉપર ચાલે છે. જે માણસ જમીન પરના અસલ વ્યવહારને સમજ્યા વિના માત્ર ડેટાના આધારે દાંવ ખેલે છે, તેનો પરાજય નક્કી હોય છે.

નકશા ગમે તેટલા સુંદર હોય, ખાડા તો સડક પર ચાલ્યા પછી જ ઓળખાય છે.