સ્ટોકબ્રોકર કૌભાંડ

કોઈ તમને સળંગ પાંચ અઠવાડિયાં શેરબજારની સાચી આગાહી મફતમાં મોકલે તો તમે તેને જ્ઞાની માની લેશો. છઠ્ઠા અઠવાડિયે તે મોટી ફી માંગશે અને તમે હોંશે હોંશે આપી દેશો. આ એક જૂની, ક્રૂર ગાણિતિક છેતરપિંડી છે. આ કાવતરું પહેલી વાર ક્યારે અને કોણે રચ્યું તે ચોક્કસ નોંધાયું નથી. અમેરિકામાં આને બોલ્ટીમોર સ્ટોકબ્રોકર કૌભાંડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આમાં કોઈ ભવિષ્યવાણી નથી, માત્ર સંભાવના શાસ્ત્ર અને સરવાઈવરશીપ બાયસની સસ્તી રમત છે.

ખેલ સરળ છે. ઠગ શરૂઆતમાં દસ હજાર લોકોને પત્ર કે મેસેજ મોકલે છે. અડધા લોકોને કહેશે કે શેર વધશે, બાકીના અડધાને કહેશે કે શેર ઘટશે. બજાર ગમે તે કરે, પાંચ હજાર લોકો માટે તેની વાત સાચી પડી. હવે એ પાંચ હજારના બે ભાગ પડે છે. ફરી અડધાને તેજી અને અડધાને મંદીની આગાહી. આ સિલસિલો ચાર-પાંચ વાર ચાલે એટલે છેલ્લે ત્રણસો જેટલા એવા લોકો બચે જેમના માટે આ માણસ સાક્ષાત ઈશ્વર બની ચૂક્યો હોય. તેમને ખબર જ નથી કે તેમના જેવા બીજા હજારો બકરાઓને ખોટી આગાહીઓ મળી ચૂકી હતી.

આપણે પરિણામ જોઈએ છીએ, પણ તેની પાછળ ફેંકાયેલા અસંખ્ય પાસાં જોતા નથી. વિજેતા હંમેશાં સ્ટેજ પર ઊભો રહીને પોતાની આવડતના ભાષણો આપે છે. જે લોકો હોડમાં હારી ગયા તે અદ્રશ્ય થઈ જાય છે. દુનિયા માત્ર બચી ગયેલા નમૂનાઓને પૂજે છે. જ્યારે કોઈ માણસ સતત સાચો પડે ત્યારે તેની પાછળ છુપાયેલી નિષ્ફળતાઓની કબર જોવાની આપણી આળસ જ આપણને લૂંટાવે છે.

આ રમત રમતગમતના સટ્ટાખોરો પણ બખૂબી રમે છે. ઓલિમ્પિક કે રાષ્ટ્રીય બેડમિન્ટન ટુર્નામેન્ટ વખતે વોટ્સએપ પર ટિપ્સ આપવાવાળા આ જ કરે છે. પીવી સિંધુ કે સાત્વિક-ચિરાગની મેચ પહેલાં તેઓ હજારો યુવાનોને વિભાજિત કરીને અલગ-અલગ પરિણામો મોકલે છે. સેમીફાઇનલ સુધી પહોંચતા પહોંચતા એક નાનું જૂથ માની લે છે કે આ ટીપસ્ટર પાસે કોઈ દિવ્ય ગણતરી છે. ફાઇનલ મેચ વખતે આ ભોળા દર્શકો પોતાના જીવનની મોટી મૂડી તે ગઠિયાના કહેવા પર દાવ પર લગાવી દે છે અને છેવટે કંગાળ બને છે.

ચમત્કાર ક્યારેય હોતો નથી, માત્ર ફિલ્ટર કરેલી હકીકત હોય છે. જે તમને સતત સાચો દેખાય છે, તેણે કદાચ તમારી પીઠ પાછળ લાખો જૂઠાઓની લાશ બિછાવી રાખી છે. ગણિત બહુ નિર્દય વિષય છે. સંજોગોને જ્યારે બુદ્ધિપ્રતિભાનું લેબલ લાગી જાય ત્યારે સમજી લેવું કે તમારું ખિસ્સું કપાઈ રહ્યું છે.

સળંગ પાંચ વાર સિક્કો છાપ પડે એ કળા નથી, માત્ર ફેંકનારની ચાલાકી અને જોવાવાળાની મૂર્ખામી છે.