સ્નેકિંગ

ભૂખ કકડીને લાગી હોય ત્યારે થાળી ભરીને પૌષ્ટિક ભોજન રાંધવા બેસવું અઘરું લાગે છે. માણસ પેકેટ ખોલીને વેફર્સ ચાવી જાય છે. પેટ ભરાઈ ગયું એવો ખોટો સંતોષ થાય છે, પણ શરીરને કોઈ પોષણ મળતું નથી. આધુનિક ઓફિસ કલ્ચરમાં આ જ બીમારીને સ્નેકિંગ કહે છે. જ્યારે કોઈ મોટો, અટપટો અને લાંબા ગાળાનો પ્રોજેક્ટ સામે પડ્યો હોય, ત્યારે આપણું મન સહેલા અને તુચ્છ કામો તરફ ભાગે છે. ઇમેઇલ સાફ કરવા, ફાઇલના કલર કોડિંગ બદલવા કે બિનજરૂરી મેમો લખવા. કામ કર્યાનો વહેમ રહે છે, પણ નક્કર પરિણામ શૂન્ય હોય છે.

આ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તે ચોક્કસ નોંધાયું નથી. પણ સિલિકોન વેલી અને મેનેજમેન્ટ સાહિત્યમાં આ વિચાર ખૂબ પ્રચલિત બન્યો છે. મૂળ વાત મગજના સસ્તા ડોપામાઇન તરફના આકર્ષણની છે. અઘરું કામ કરવા બેસો ત્યારે પરિણામ તરત દેખાતું નથી. કંટાળો આવે છે, નિષ્ફળ જવાનો ડર લાગે છે. બીજી તરફ, નાના-મોટા તુચ્છ કામો તરત પૂરા થઈ જાય છે. લિસ્ટમાંથી બે લાઇન ચેકી નાખવાનો સસ્તો આનંદ મળે છે. મગજને લાગે છે કે પોતે અત્યંત વ્યસ્ત છે.

આ આદત આખી સંસ્થાઓને ખોખલી કરી નાખે છે. મેનેજર આખો દિવસ નાની નાની મીટિંગો પતાવવામાં અને પ્રેઝન્ટેશન શણગારવામાં કાઢી નાખે છે. જે વ્યૂહાત્મક નિર્ણયો લેવાના હતા તે મહિનાઓ સુધી પેન્ડિંગ રહે છે. સ્નેકિંગ એ આળસ નથી. એ આળસ કરતાં પણ ખતરનાક રોગ છે, કારણ કે એમાં માણસ કામ કરવાનો ઢોંગ પોતે પોતાની સામે જ કરતો હોય છે. પરિશ્રમ પુષ્કળ થાય છે, પણ એક ડગલુંય આગળ જવાતું નથી.

અમદાવાદ કે મુંબઈના ટ્રાફિકમાં આ દૃશ્ય રોજ જોવા મળે છે. ઑફિસે પહોંચવા માટે મુખ્ય રસ્તો સીધો અને પહોળો છે, પણ ત્યાં ધીમો ટ્રાફિક ચાલે છે. અધીરો સ્કૂટરચાલક ગલીઓમાં ઘૂસી જાય છે. તે સાંકડી સોસાયટીઓમાં વળાંકો લેશે, બમ્પ કૂદશે, કૂતરાઓથી બચશે અને સતત એક્સિલરેટર મરોડશે. એને લાગે છે કે ગાડી પૂરપાટ દોડે છે. પંદર મિનિટ પછી બહાર નીકળે ત્યારે ખબર પડે છે કે પોતે મુખ્ય રસ્તા પર માત્ર ૧૦૦ મીટર આગળ વધ્યો છે. એણે મહેનત બમણી કરી, પેટ્રોલ બગાડ્યું, પણ પ્રવાસ એટલો જ રહ્યો.

નાની જીતોનો નશો બંધ કરો. સાચી ભૂખ ક્યારેય વેફર્સ ચાવવાથી મટતી નથી.