સ્મેક રેસિપી

જીમ કોલિન્સ અને મોર્ટન હેન્સને ૨૦૧૧ના પુસ્તક 'ગ્રેટ બાય ચોઈસ'માં એક સૂત્ર આપ્યું: સ્મેક (SMaC). આ કોઈ ખાવાની વાનગી નથી. સ્પેસિફિક (ચોક્કસ), મેથડિકલ (પદ્ધતિસર) અને કન્સિસ્ટન્ટ (સુસંગત) નિયમોની યાદી છે. અરાજકતા અને અનિશ્ચિતતા વચ્ચે સફળ કંપનીઓ શું કરે છે? તેઓ વારંવાર નવા વિચારો પાછળ દોડતી નથી. તેઓ કડક, સ્પષ્ટ સંચાલન નિયમો બનાવે છે અને વર્ષો સુધી તેને વળગી રહે છે. આ અપરિવર્તનશીલ નિયમો જ તેમનું કવચ બને છે.

દુનિયા બદલાય ત્યારે નબળા માણસો તરત પોતાના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો બદલી નાખે છે. હોશિયાર લોકો પદ્ધતિ જાળવી રાખે છે. સ્મેક રેસિપી એટલે શું કરવું અને ખાસ તો શું ક્યારેય ન કરવું તેની સ્પષ્ટતા. જ્યારે કોઈ કટોકટી આવે ત્યારે તમારે શૂન્યથી વિચારવાનું નથી હોતું. નિયમો પહેલેથી તૈયાર હોય છે. એ નિયમો પુસ્તકાલયના શો-પીસ નથી, દૈનિક વર્તણૂકનું બંધારણ છે.

આ વિચાર ઘરસંસારમાં સૌથી વધુ કામ લાગે છે. લગ્નજીવન કે સાસુ-વહુના સંબંધો કોઈ રોમેન્ટિક કવિતા નથી, રોજબરોજનું મેનેજમેન્ટ છે. ધારો કે નવી પરણેલી વહુ અને સાસુ વચ્ચે રોજની ખટપટ ટાળવા એક અઘોષિત સ્મેક રેસિપી બને છે: રસોડામાં સાસુનો નિર્ણય આખરી, પણ બહારના સામાજિક વ્યવહારોમાં વહુની પસંદગી સર્વોપરી. દર રવિવારે બહાર જમવા જવાનું નક્કી, અને ગમે તેવો ઝઘડો થાય તો પણ રાત્રે સૂતા પહેલાં સાથે બેસીને ચા પીવાની જ.

આવા બે-ત્રણ સ્પષ્ટ, જડબેસલાક નિયમો સંબંધોનું લોહી ઉકળવા દેતા નથી. જ્યારે લાગણીઓ તોફાને ચડે ત્યારે આ ચોક્કસ વ્યવસ્થા અકસ્માત રોકી લે છે. મોટાભાગના સંસાર લાગણીના અભાવે નહીં, અનિયંત્રિત વર્તનના કારણે તૂટે છે. જે ઘરમાં કોઈ સ્પષ્ટ નિયમો નથી હોતા, ત્યાં દરરોજ નવો વિવાદ જન્મ લે છે.

જીવન સુખી કરવા માટે રોજ નવા આદર્શો નથી જોઈતા; પાળવા યોગ્ય ત્રણ કડક નિયમો કાફી છે.