નાની ચેષ્ટાઓનો પ્રભાવ

મોટા વાયદા સસ્તા હોય છે. ભવ્ય નાટકો કરવા સહેલા છે. સંબંધો સાચવવા માટે લોકો વર્ષમાં એક વાર મોંઘી ભેટ આપે છે, પણ રોજિંદા વ્યવહારમાં ઉદ્ધત રહે છે. માનસશાસ્ત્રમાં 'સ્મોલ જેસ્ચર્સ'નો ખ્યાલ આનાથી બરાબર ઊલટો છે. આ શબ્દ કોઈ એક લેખકે એક ચોક્કસ પુસ્તકમાં પહેલી વાર ઘડ્યો નથી. આ રોજબરોજના સંબંધો અને સામાજિક વર્તણૂકનું જૂનું, સનાતન સત્ય છે. માણસ મોટા ભાષણોથી નહીં, પણ રોજબરોજની નાની, બિનજરૂરી લાગતી કાળજીથી પીગળે છે.

એક સ્મિત, કોઈનું નામ યાદ રાખીને બોલાવવું, સમયસર પાછો આપેલો ફોન કે માત્ર સાંભળી લેવાની ધીરજ. આ બધું બહુ નાનું લાગે છે. તેમાં કોઈ મોટો ખર્ચ નથી. છતાં આ નાની ચેષ્ટાઓ મોટા ઉપકારો કરતાં વધુ ઊંડી છાપ છોડે છે. ભવ્ય દેખાડામાં સ્વાર્થની ગંધ આવે છે. નાની ચેષ્ટાઓમાં નિખાલસતા દેખાય છે. માનવમગજ સતત એ ચકાસતું હોય છે કે સામેવાળી વ્યક્તિ ખરેખર આપણી કદર કરે છે કે માત્ર ઢોંગ કરે છે. સૂક્ષ્મ વર્તન આ કસોટીમાં તરત પાસ થઈ જાય છે.

આપણા દેશના રાજકારણને નજીકથી જુઓ. ચૂંટણી આવે ત્યારે નેતાઓ કરોડો રૂપિયાના પેકેજ અને આકાશ-પાતાળ એક કરવાના વચનો આપે છે. પણ ગામડાનો સામાન્ય મતદાર કોનાથી પ્રભાવિત થાય છે? જે ધારાસભ્ય કે કાર્યકર ગલીના કોઈ સામાન્ય વડીલના ખભા પર હાથ મૂકીને એમના દીકરાની નોકરી વિશે પૂછી લે છે. કોઈના ઘરે મરણ પ્રસંગે ભીડ વચ્ચે પાછળ ઊભા રહીને માત્ર હાથ જોડી લે છે. મોટો નેતા સામાન્ય કાર્યકરના ખભે હાથ મૂકે ત્યારે બધો થાક ઊતરી જાય છે. આ વોટબેંકની રમત નથી, આ માનવ સહજ પ્રતિભાવ છે.

મોટા ઉત્સવો કરવા કરતાં રોજેરોજ માણસ જેવો વ્યવહાર કરવો વધુ અઘરો છે. લગ્નમાં લાખો રૂપિયા ઉડાવનારા પતિ-પત્ની રોજિંદા જીવનમાં એકબીજાને ચાનો કપ આપતી વખતે આભાર માનવાનું ભૂલી જાય છે. ઓફિસમાં કરોડોના ટાર્ગેટ આપતો બોસ પટાવાળા સામે હસવાનું ચૂકી જાય છે. સંબંધો મોટા બોમ્બધડાકાથી નથી બનતા. સંબંધો ઈંટ જેવી નાની ચેષ્ટાઓથી ચણાય છે. જો આધાર નબળો હોય, તો ભવ્ય મહેલ પણ ધરાશાયી થઈ જાય છે.

મોટા વચનો માત્ર ભીડ ભેગી કરે છે, નાની ચેષ્ટાઓ માણસનું દિલ જીતે છે.