સ્લો મોશન ઇફેક્ટ

સિનેમામાં જ્યારે હીરો પ્રવેશ કરે ત્યારે કેમેરો ધીમો પડી જાય છે. એના પગલાં, એનો ઉડતો કોટ અને એની આંખોની પલક સેકન્ડના દસમા ભાગમાં વહેંચાઈ જાય છે. આ સ્લો મોશન છે. કોઈ વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગશાળામાં આ શબ્દનો જન્મ થયો નથી, પણ કેમેરા અને એડિટિંગ ટેબલ પરથી એ માનવ મનોવિજ્ઞાનમાં ઊતરી આવ્યો છે. કોઈ સામાન્ય ઘટનાને સામાન્ય ગતિએ જુઓ તો એમાં કશું ખાસ નથી લાગતું. પણ એ જ ક્ષણને ધીમી પાડી દો, એટલે મગજ એમાં ગહન અર્થ, સંઘર્ષ અથવા નાટક શોધવા લાગે છે.

સમય ખેંચાય છે ત્યારે આપણી નજર વિગતો પર ચોંટે છે. ગતિ ધીમી થતાં જ તટસ્થતા મરી જાય છે અને ભાવુકતા ઊભરી આવે છે. રમતના મેદાન પર અમ્પાયર માટે સ્લો મોશન નિર્ણય લેવાનું સાધન છે, પણ પ્રેક્ષક માટે એ હૃદયના ધબકારા વધારવાનું નાટક છે. ખરી સમસ્યા એ છે કે મગજ વાસ્તવિકતા અને ખેંચાયેલા સમય વચ્ચેનો ભેદ ભૂલી જાય છે. જે ક્ષણ વાસ્તવમાં સહજ કે અકસ્માત હતી, એ ધીમી ગતિમાં પૂર્વયોજિત ષડયંત્ર જેવી ભાસે છે.

આજના ભારતીય ટીવી ન્યૂઝ રૂમ અને વૉટ્સએપ યુનિવર્સિટી આ યુક્તિના સૌથી મોટા ખેલાડી છે. રસ્તા પર બે માણસો વચ્ચે સામાન્ય બોલાચાલી થઈ હોય. કોઈએ ધક્કો માર્યો. વાસ્તવિક ઘટના માંડ બે સેકન્ડની હતી. ન્યૂઝ ચેનલ એ ફૂટેજ પકડશે, ગતિ ચોથા ભાગની કરી નાખશે અને પાછળ ભયાનક સંગીત મૂકી દેશે. ધીમી ગતિમાં પેલો ધક્કો જીવલેણ હુમલો દેખાય છે. સામાન્ય ચહેરો ક્રૂર ખલનાયક જેવો લાગે છે. દર્શક માની લે છે કે આ માણસે બહુ વિચારીને, ક્રૂરતાપૂર્વક વાર કર્યો છે.

જ્યારે તમે કોઈ દૃશ્યને જરૂર કરતાં વધુ ધીમું કરીને વારંવાર જુઓ છો, ત્યારે તમે સત્ય નથી જોતા. તમે એડિટરનો ઇરાદો જુઓ છો. વાસ્તવિક જીવન ક્યારેય સ્લો મોશનમાં ચાલતું નથી; એ તો ક્ષણાર્ધના આવેગ અને ગૂંચવાડામાં પૂરું થઈ જાય છે. પણ સોશિયલ મીડિયા પર ફેંકાતા વીડિયો આપણા ચુકાદાને ઝાંખો કરી નાખે છે.

કોઈપણ ઘટનાની ઝડપ ઘટાડી દો એટલે એમાં નફરત કે મહાનતા આપોઆપ ઉમેરાઈ જાય છે.