ચમકતા વિચારનો મોહ

નવો વિચાર હંમેશાં રોમાંચક લાગે છે. મગજમાં વીજળી ચમકે અને લાગે કે આ વખતે તો ક્રાંતિ થઈ જશે. પણ સમસ્યા વિચાર નથી, સમસ્યા આપણી અસ્થિરતા છે. જે ક્ષણે જૂના કામમાં પરસેવો પાડવાનો વારો આવે, તરત જ મગજ કોઈ નવા, અજાણ્યા વિચાર તરફ દોટ મૂકે છે. આ રોગને 'શાઈની આઈડિયા સિન્ડ્રોમ' કહે છે. આ કોઈ શારીરિક બીમારી નથી, પરંતુ રચનાત્મક લોકો અને વેપારીઓની એક જાણીતી નબળાઈ છે. જ્યારે તમે સતત નવા આઈડિયા પાછળ ભાગો છો, ત્યારે જૂનો આઈડિયા ક્યારેય પૂરો થતો નથી.

આ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તેની કોઈ ચોક્કસ ઐતિહાસિક તારીખ નથી. આધુનિક બિઝનેસ અને ઉત્પાદકતાના સાહિત્યમાં તે 'શાઈની ઓબ્જેક્ટ સિન્ડ્રોમ' પરથી ઉતરી આવ્યો છે. મૂળ વિચાર સાદો છે. માણસનું મગજ નવીનતાથી ઉત્તેજિત થાય છે. શરૂઆતનો ઉત્સાહ મફતમાં મળે છે, પણ અમલ કરવા માટે શિસ્ત જોઈએ. જ્યારે મુશ્કેલીઓ શરૂ થાય છે, ત્યારે અધૂરો પ્રોજેક્ટ બોરિંગ લાગે છે અને સામે દેખાતો નવો વિચાર ચમકતો હીરો બનીને લલચાવે છે.

આ સિન્ડ્રોમનો સૌથી મોટો ગેરફાયદો એ છે કે માણસ વ્યસ્ત રહે છે, પણ પહોંચતો ક્યાંય નથી. તમારી પાસે ડઝનબંધ અધૂરી યોજનાઓ પડી રહે છે. એક પણ પ્રોડક્ટ બજારમાં લોન્ચ થતી નથી, એક પણ પુસ્તક પૂરું લખાતું નથી. દરેક શરૂઆત ભવ્ય હોય છે અને દરેક અંત અદ્રશ્ય. તમે માત્ર શરૂ કરવાના નિષ્ણાત બની જાઓ છો, સમાપ્ત કરવાના નહીં. વ્યવસાયમાં આ આદત ધીમી આત્મહત્યા સમાન છે, કારણ કે નફો પરિણામમાંથી આવે છે, માત્ર કલ્પનામાંથી નહીં.

અમદાવાદના એક પ્રવાસ આયોજકનો દાખલો લો. તેણે પહેલા વિચાર્યું કે ગિરનાર અને સોમનાથની આધ્યાત્મિક ટૂર શરૂ કરવી. હોટેલવાળાઓ સાથે વાતચીત માંડ અડધે પહોંચી, ત્યાં તેને અચાનક વિચાર આવ્યો કે આમાં મજા નથી, આપણે તો કચ્છના રણમાં ટેન્ટ કેમ્પિંગનો લક્ઝરી પ્રવાસ ગોઠવવો જોઈએ. કચ્છની વેબસાઇટ હજી બની ન બની, ત્યાં યુટ્યુબ પર કોઈ વીડિયો જોઈને તેને થયું કે ઉત્તરાખંડમાં ટ્રેકિંગ ટૂરિઝમમાં વધુ પૈસા છે. પરિણામ એ આવ્યું કે ત્રણ વર્ષ પછી પણ તેની પાસે એક પણ પાકી ટૂર નહોતી. ગ્રાહકો તેને સલાહકાર ગણતા, ટૂર ઓપરેટર નહીં.

નવા વિચારો આવવા એ પ્રતિભા છે, પણ દરેક ચમકતી વસ્તુ પાછળ દોડવું એ મૂર્ખતા છે. ઉત્કૃષ્ટતા ક્યારેય નવા આઈડિયાના ઢગલામાંથી નથી જન્મતી; એ તો એક સામાન્ય વિચારને પકડી રાખીને, કંટાળાજનક દિવસો વેઠીને, તેને જમીન પર ઉતારવાથી મળે છે.

વિચારોની કોઈ કિંમત નથી હોતી, કિંમત માત્ર પૂર્ણાહુતિની છે.